Overstromingen Bangkok 1983

Overstromingen Bangkok (1983)

Dit artikel verscheen in Onze Wereld, september 1985: p. 24-25.

DWEILEN MET DE KRAAN OPEN

Bangkok strijd tegen het water

De Thaise hoofdstad Bangkok kampt al tientallen jaren met enorme wateroverlast tijdens het regenseizoen. De hoofdoorzaak is het geleidelijk verzakken van de stad. Zolang daar geen eind aan wordt gemaakt, blijft het dweilen met de kraan open.  Zonder drastische maatregelen zal Bangkok in een meer veranderen.

‘Bangkok IS Thailand,’ is een gezegde waarmee de Thai de dominerende positie van de hoofdstad benadrukt. De metropool van zes miljoen inwoners is maar liefst vijftig keer groter dan de tweede stad  in het land. In weinig landen hebben mensen, macht en prestige zich zo rigoreus in één metropool geconcentreerd. Beroemd is Bangkok om zijn sprookjesachtige Grand Palace en Tempel met de Smaragden Boeddha — een reusachtig boeddhistisch Disneyland — en internationaal beroemd en berucht berucht om zijn uitgebreide prostitiewezen. Voor de Thai is de stad vooral berucht om de verkeerschaos die slechts door weinig wereldsteden wordt geëvenaard. De Bangkokker heeft er zich inmiddels bij neergelegd dat hij vaak meer dan drie uur door de verstikkende uitlaatgassen onderweg is naar zijn werk en kan er zelfs een grapje over maken: de Thais zijn niet bang voor een Vietnamese invasie, want ze vertrouwen erop dat de vijandelijke tanks in het verkeer van Bangkok zullen vastlopen.

Maar als depressies met mooie namen als Herbert of Betsy in het regenseizoen de eerste stortregens brengen, kan zelfs de Thaise glimlach voor een zuur gezicht plaatsmaken. In de kortste tijd kan de trotse hoofdstad dan in een reusachtig openluchtzwembad veranderen, waarin de kleine driewielige tuktuks langzaam verdrinken en de stadsbussen zich als futuristische amfibieën een weg banen, terwijl hun boeggolven over de trottoirs de winkels van Chinezen binnenrollen, die wanhopig proberen het ongewenste tij met bezems te keren. Groepjes toeristen die tot hun knieën door het water waden zwaaien dan vergeefs naar taxi’s.

Dat is het straatbeeld van een groot deel van Bangkok gedurende het natte seizoen dat van juni tot november duurt. Dan doet de stad eer aan zijn bijnaam ‘Venetië van het Oosten’. Het is paradoxaal dat het dempen van de vele khlongs (grachten), waaraan de stad vroeger rijk was en zijn bijnaam verdiende, duidelijk heeft bijgedragen tot de huidige wateroverlast, want de khlongs waren uitstekende reservoirs om het water van de stortregens in op te vangen. Vele khlongs zijn opgeofferd aan het verkeer van de hoofdstad en in straten veranderd. Ook hier schuilt een paradox: als nu een deel van de stad onder water staat zit er beslist weinig schot in de stroom van voertuigen. Bovendien wordt er jaarlijks voor vele miljoenen dollars schade aan het wegdek aangericht doordat blank staand asfalt door het zwaardere verkeer tot pulp wordt gereden. Gaten zo groot als bomkraters zijn dan geen uitzonderingen en ze worden met stokken met vlaggetjes afgebakend.

VERDRINKING

In oktober en november 1983 had de wateroverlast in Bangkok een tot dan toe ongekende vorm aangenomen. In sommige wijken stond meer dan een meter water. Heel Thailand was toen in de ban van de verdrinking van de hoofdstad en zijn omgeving. De voorpagina’s van de kranten werden dagelijks met de fraaiste foto’s getooid: een verdronken tempel waarvan een groot boeddhabeeld nog net boven de waterspiegel uitkijkt, een directeur-generaal van politie die tot zijn middel verbeten door het water marcheert. Niets gebeurde er meer in Thailand zonder dat het in het kader van de hoofdstedelijke overstromingen werd geplaatst.

De politieke opponenten van Tiam Makkaranonda, de gouverneur van Bangkok, vonden het hoog tijd dat de man aftrad omdat hij onvoldoende maatregelen tegen de overstromingen had genomen. Ze lanceerden generaal Arthit Kamlang-ek, opperbevelhebber van de Thaise strijdkrachten, als de nieuwe man om Bangkok uit het moeras te trekken. Maar zelfs Arthit stelde dat ‘Moeder Natuur ons weigert te sparen’. In 1983 was er uitzonderlijk veel regen gevallen en een gouverneur kan daar ook weinig aan helpen.

De eerste berichten over slachtoffers van leptospirosis, een via rattenurine overgebrachte infectieziekte, verontrustten de honderdduizenden die dagelijks door het water van de hoofdstad waadden. Een oude vrouw verdronk in een ondergelopen steeg. Er moest wat gebeuren!

INKLINKEN

De meeste experts zijn het erover eens dat de hoofdoorzaak van de overstromingen schuilt in het grootschalig onttrekken van grondwater via diepe putten. Doordoor klinkt de bodem van Bangkok in en zakt de stad op sommige plaatsen meer dan tien centimeter per jaar. Zodoende is de Thaise hoofdstad in een groot soepbord aan het veranderen, waarin niet alleen het regenwater blijft staan maar ook het water uit de verre omgeving heen stroomt en het water van de Chao Phraya een uitweg zoekt wanneer de rivier in oktober en november zijn hoogste stand bereikt.

Als die grondwateronttrekking onverminderd doorgaat en Bangkok blijft zakken, dan zullen alle korte-termijnmaatregelen op den duur onvoldoende zijn om de stad bewoonbaar te houden. Nog voor het jaar 2000 kan de naam Krungthepmahanakhonnamonrattanakosin… (de officiële Thaise naam voor Bangkok, met zijn 152 letters de langste plaatsnaam ter wereld) uit het Guiness Book of Records worden geschrapt — de stad zal dan een meer zijn.

Een zeer pessimistische prognose van de toekomst kunnen we vinden bij de Nederlandse ingenieurs D. M. Douwes Dekker en L. de Quelerij. In een artikel in De Ingenieur spreken zij de vrees uit dat het de Thaise bestuurders aan moed zal ontbreken om beslissingen te nemen voor lange-termijnoplossingen, omdat de werkelijk vereiste maatregelen politieke onrust teweeg zullen brengen.

Ir R. A. Buning klinkt evenwel minder somber. Hij is projectmanager van het Bangkok Flood Control and Drainage Project, een joint venture van het Nijmeegse ingenieursbureau Nedeco en twee Thaise ingenieursbureaus. Sinds juni 1983 is hij in Bangkok betrokken bij de voorbereiding en uitvoering van de inpoldering van een deel van de metropool. Het project komt neer op het aanleggen van nieuwe wallen en verhogen van de bestaande wallen en straten. Daarnaast worden de khlongs uitgediept en aangevuld met de aanleg van een ondergronds stelsel van pijpen met een doorsnee van 5,5 bij 2,35 meter — daar kan een vrachtauto doorheen rijden. Ook het vergroten van de pompcapaciteit van de stad dient de afwatering in het regenseizoen te versnellen. De efficiëntie van de afwatering is echter ook afhankelijk van de activiteit van andere stadsdiensten, zoals de vuilophaaldienst. Huisvuil en ander afval komen vaak in de khlongs terecht en kunnen tot ernstige verstoppingen in de afvoerkanalen leiden.

Na de waterramp van 1983 zijn er enkele maatregelen direct uitgevoerd die voornamelijk ter bescherming van het zwaar getroffen oostelijk stadsdeel dienen. Ze bewijzen dat de Thais niet van plan zijn met oosterse indolentie toe te zien dat hun hoofdstad verdrinkt.  Niettegestaande de succesvolle uitvoering van maatregelen die dienen om Bangkok zo snel mogelijk van water te ontlasten, blijft het dweilen met de kraan open zo lang geen eind wo