Aap Noot Mies 01-Christendom versus boeddhisme

Aap Noot Mies 01-Christendom versus boeddhisme

01-ANM01-ChristendomFiguur 1. Vier gele borden met christelijke boodschappen.

Thai voor gevorderden – Plezier met de Thaise taal en transcriptie.
Jesus Christ, your best travel companion
Leer Thais op reis met Jezus Christus!
RIAN PHASA THAI DUAI KAN KAP ACHAN PHRA YESU-เรียนภาษาไทยด้วยกันกับอาจารย์พระเยซู

02-ANM01-ChristendomFiguur 2.

PHRA YESU KHUE ACHAN (SON) PHASA THAI
พระเยซูคืออาจารย์สอนภาษาไทย

Voor wie vaak door het Noord-Thaise platteland rijdt—met name de berggebieden—moet vertrouwd zijn met de gele borden langs de weg met christelijke slogans. Op die borden wordt kort maar krachtig reclame gemaakt voor God (alias de Heer) en zijn zoon Jezus Christus. De boodschappen zijn geschilderd op blikken platen getimmerd op een houten lijst. Het geheel wordt meestal tamelijk hoog tegen een boomstam langs de weg gespijkerd, ongeveer zoals Jezus Christus ooit hoog aan het kruis is genageld—goed zichtbaar voor voor iedereen die er langs komt.
Een westerse vriend in Chiang Mai, wie het behoud van de Thaise natuur aan het hart lag, maakte zich druk om die borden. Het gespijker zou slecht zijn voor de bomen. Onzin, bomen kunnen heus wel tegen een stootje. In werkelijkheid ergerde hij zich natuurlijk aan de christelijke bekeringsijver die achter het gespijker steekt. Hij is niet de enige die zich eraan stoort. In een forum op een reiswebsite worden de gele borden ‘eyesores’ en ‘inappropriate’ genoemd—door overwegend westerlingen. Ik kan me die ergernis wel voorstellen, maar zelf maak ik mij niet druk over die borden. Ik vind ze eerder amusant en stichtelijk.
Het is altijd leuk om op reis de christelijke boodschappen te ontcijferen en je je er vervolgens op te bezinnen. Uiteindelijk zeggen ze wel iets over essentiële aspecten van de christelijke (westerse) cultuur. Je gaat die dan natuurlijk met de ‘boeddhistische’ Thaise cultuur vergelijken. Soms leiden ze me op een gevaarlijke manier af, want ook op het platteland moet je altijd alert blijven in het verkeer.
Met het ontcijferen van de tekst wordt je Thais weer even opgefrist en bijgespijkerd. Dat bijspijkeren is hier wel een goed gekozen woord. Die borden zijn eerder vrienden van mij geworden.
Van degenen die op het internet tegen de borden ageren merkt niemand op dat ook het boeddhisme in Thailand flink aan de weg timmert, al worden daarbij misschien minder spijkers gebruikt. Overal staan borden en hangen affiches en spandoeken waarop reclame wordt gemaakt voor boeddhistische tempels: Ga er naartoe om royaal te doneren, laat er je zoon tot monnik inwijden, koop er de speciale (vaak kostbare) amuletten van heilige monniken!! In feite zijn de stoepa’s, pagodes en enorme boeddhabeelden die overal nog steeds als paddestoelen in het landschap oprijzen ook één grote ‘boeddhistische boodschap’. De gele bordjes van de Heer vallen erbij in het niet.
Het christendom mag dan een voor Thailand vreemde religie zijn, het boeddhisme heeft ook zijn oorsprong ver buiten de Thaise grenzen en werd ooit door missionarissen uit India en Sri Lanka verspreid.
Waarom ageren veel ‘moderne’ en ‘ruimdenkende’ westerlingen dan toch tegen het verspreiden van de christelijke boodschap? Ik denk dat het komt doordat velen in feite ‘christelijker’ zijn dan ze zelf beseffen. Dezelfde lieden propageren overigens vaak het westerse dogma van de zaligmakendheid van democratie met de ijver van missionarissen—maar nu provoceer ik misschien iets te veel.
Door welk kerkgenootschap of welke secte die gele borden worden opgehangen wordt trouwensdoor geen tegenstander van de gele ‘eyesores’ vermeld. Zelf heb ik ook geen benul.

03-ANM01-ChristendomFiguur 3: Christelijk missiewerk. 1. SH plant een kruis op een bergtop in Pang Mapha, Mae Hong Son. 2: Manden Baptist Church bij Wat Chan, กัลยาณิวัฒนา Ganlayani Watthana District, Chiang Mai. 3: Een bord dat de weg wijst naar een christelijk kerkje. Merk op dat het opschrift de nodige transcriptiefouten bevat. Het moet zijn: Si Ngam Church.

Genoeg hierover. Nu die gele borden toch overal hangen, laten we liever gaan kijken wat er zoal op staat. Leer mee met mij en laten we samen de teksten ontcijferen, terwijl Jezus, de ‘Grote Leraar’, als het ware over onze schouders meekijkt. Halleluja!!

Te beginnen bij nummer één, over ‘Jezus als de bron van het leven’.

Eerst geef ik de tekst in het Thaise schrift, daarna de transcriptie ervan in het romaanse schrift (in hoofdletters), waarbij ik trouw het officiële transcriptiesysteem volg dat in 1954 door het Royal Institute is opgesteld en enkele jaren geleden een paar kleine wijzigingen heeft ondergaan. Dit systeem biedt weinig houvast voor een goede uitspraak. Voor dat laatste ben je vooral aangewezen op het Thaise schrift zelf (ik veronderstel dat de lezer dit schrift aan het leren is of al onder de knie heeft). Vervolgens geef ik een korte beschouwing over enkele taalkundige eigenaardigheden in het citaat en worden er interessante woorden uitgelicht. Met wat geluk ben ik ook nog in staat de betekenis van de tekst te verklaren en maak ik een vergelijking tussen christendom en Thais boeddhisme. Daar gaan we dan:

1. พระเยซูเป็นแหล่งชีวิต – PHRA YESU PEN LAENG CHIWIT


Oftewel: Jezus is de bron van het leven.
Je ziet dat de naam ‘Jezus’ door de Thaise christenen van hetzelfde respectvolle prefix PHRA (พระ) wordt voorzien als de Boeddha (PHRA PHUT-พระพุทธ of PHRA PHUTTHA CHAO-พระพุทธเจ้า). Ook (boeddhistische) monniken worden in het Thais PHRA-พระ genoemd, of PHRA SONG-พระสงฆ์ — niet te verwarren met PRASONG-ประสงค์ = wensen. Prinsen, koningen, voetafdrukken van de Boeddha en chedi’s met vermeende relikwieën krijgen doorgaans eveneens het respectvolle prefix PHRA-พระ. Ook het woord Maha That (“grote stoepa/chedi”) wordt daarom voorafgegaan door PHRA-พระ. De beroemde chedi op Doi Suthep bij Chiang Mai is de PHRA THAT DOI SUTHEP ( พระธาตุดอยสุเทพ)
Hieronder de volledige naam van één van de twee chedi’s hoog op Doi Inthanon, de Phra Maha That Naphamethanidon. Maha That = Grote That (=chedi met relikwie). Naphamethanidon klinkt als de naam van een of ander afkickmiddel, maar het betekent ongetwijfeld iets deftigs.

04-ANM01-Christendom
Figuur 4: Het lange woord trof ik aan op een bord hoog op Doi Inthanon, vlak voor de afslag naar de twee chedi’s die er gebouwd zijn ter ere van koning Bhumibol en koningin Sirikit. Je ziet dat het op het bord niet helemaal goed (d.w.z. niet helemaal overeenkomstig het systeem van het Royal Institute) is getranscribeerd. De PHO SAPHAN () had met PH in plaats van alleen een P moeten worden weergegeven en de THO THAHAN () met TH in plaats van alleen een T. De perikelen van de ‘H’ die is ingevoerd om aan te duiden dat bepaalde P’s, T’s en K’s een zachte klank hebben komen elders ter sprake.

Naar aanleiding van dit lange woord wil ik even iets kwijt: ik wil erop wijzen dat het prestigieuze Thaise taalgebruik (zoals geassocieerd met religie, koningshuis en ambtenarij) neigt tot complexe woorden: het aan elkaar breien van tierelantijntjes, dat o.a. cumileerde in de ‘officiële’ naam van Krungthep (Bangkok), de langste plaatsnaam ter wereld. Aan de andere kant neigt het volkse Thai juist tot een extreme versobering: veel geadopteerde woorden worden zover als maar mogelijk is afgeknot: de Mercedes Benz is voor de meeste Thai gewoon een ‘ben’ geworden, en zo zijn er vele voorbeelden. Het ontstaan een tonale taal als het Thai is wel in verband gebracht met dit afknotten: er kunnen op die manier vele gelijke éénlettergrepige woorden ontstaan en door ze een verschillende toon te geven zijn ze alleen nog maar uit elkaar zijn te houden.

Naar aanleiding van dat respectvolle PHRA wil ik nog even wijzen op een verslag over Thailand uit het begin van de 19e eeuw, geschreven door de Franse missionaris Barthélemy Bruguière. Bruguière had enkele jaren in Bangkok doorgebracht en talloze passages van zijn ‘Beschrijving van Siam in 1829’ getuigen van nauwkeurige observaties. Maar aangaande het Thaise boeddhisme moet de blik van de missionaris vertroebeld zijn door vooringenomenheid en onwetendheid. Hij geeft een bijzonder negatief en vertekend beeld van de Thaise religie. Zijn kennis van de Thaise taal is beperkt en dat leidt tot vele misverstanden. Zo meent hij dat PHRA (พระ) ‘god’ betekent en concludeert daaruit volkomen onjuist dat Thaise monniken (PHRA) menen dat ze een god zijn geworden zodra ze zich laten inwijden!
(Zie: Bruguière, Barthélemy, 2008 [1831]. Description of Siam in 1829. Journal of the Siam Society 96: p. 104 en noot 88.)

Meer over Jezus
Terwijl veel westerse woorden die vanuit het Engels in het Thai zijn beland daarvan nog de sporen van die fonetisch dwaze taal dragen, lijkt dat met YESU-เยซู niet het geval te zijn. In het geval Jezus door Amerikaanse missonarissen zou zijn geïntroduceerd (die al begin 19e eeuw in Siam actief waren), dan had hij nu waarschijnlijk CHISOE (จีเซอ of จีเซอส์) of iets dergelijks geheten. Het Thaise YESU-เยซู klinkt Portugees of Latijns—bekeringsijverige Portugezen waren al in de 16e eeuw actief in Ayutthaya. Jezus is dus waarschijnlijk al voor de komst van de Amerikaanse missionarissen in de Thaise taal beland. De Fransen waren vooral eind 17e eeuw in Siam actief—een andere mogelijkheid.

In de 19e eeuw zien we in Siam een sterk toenemende groei van de internationale contacten. Chinezen vestigden zich massaal in het koninkrijk en ook streken er westerlingen neer, waaronder missionarissen zoals Bruguière. Veel zieltjes wisten ze niet te winnen, maar ze waren toch invloedrijk, met name tijdens het bewind van koning Mongkut (Rama IV: r. 1851-1868). Dankzij contacten met missionarissen leerde Mongkut enkele Europese talen en raakte hij vertrouwd met westerse technologie. De drukpers werd met open armen ontvangen om boeddhistische teksten te drukken, het latijnse schrift kwam van pas bij het transcriberen van Pali-teksten en de westerse medicijnen waren zeer welkom. Het Woord Gods van de missionarissen vreesde Mongkut niet en hij was ervan overtuigd dat ook zijn onderdanen hiertegen opgewassen zouden zijn.
De missies hadden inderdaad weinig succes waar het bekeringen betrof, hoewel de missionarissen weinig in de weg werd gelegd. Tot zijn christelijke vrienden merkte Mongkut eens op: ‘Wat jullie de mensen leren te doen is bewonderenswaardig, maar wat jullie ze leren te geloven is dwaas…’ [Griswold, A. B., King Mongkut of Siam. The Asia Society, New York, 1961: p. 21. Voorafgaand aan het bestijgen van de troon was Mongkut vele jaren een toonaangevende monnik in Thailand]

We gaan verder met de analyse van de slogan dat Jezus de bron van het leven is.
แหล่ง-LAENG = bron, oorsprong, centrum
แหล่งของแม่น้ำอยู่บนภูเขา – LAENG KHONG MAE NAM YU BON PHU KHAO = De bron van de rivier is in (“bovenop”) de bergen
แหล่งของแม่น้ำปิงอยู่ในประเทศพม่า — LAENG KHONG MAE NAM PING YU NAI PRATHET PHAMA = De bron van de rivier de Ping ligt in Birma (Myanmar).
แหล่งการค้าที่สำคัญ — LAENG KAN KHA THI SAMKHAN = belangrijk commercieel (winkel-) centrum; Thais spreken dus van een ‘handelsbron’, maar ศูนย์-SUN=centrum kan ook gebruikt om zo’n centrum aan te duiden; onderzoekscentra (en bezoekerscentra) e.d. heten doorgaans ศูนย์-SUN.
Dit LAENG met een MAI EK (ล่) en HO HIP () moet je trouwens niet verwarren met LAENG met een MAI TO (ล้) en zonder HO HIP dat ‘droog’ betekent, zoals in ฤดูแล้ง — RUEDU LAENG = het droge seizoen. Er bestaat wel een verband: als de bronnen (แหล่ง-LAENG) in de bergen worden vernietigd, kampt men in het laagland met ‘droog’ (แล้ง).

05-ANM01-Christendom
Figuur 5: uit Het Boek Genesis (Crumb, 2009).

Kennelijk is hier weer sprake van een van de vele verwarrende voorbeelden waarbij Jezus en God als synoniem moeten worden gezien. Dus staat er in feite: God is de oorsprong van het leven. Maar omdat Jezus jonger is dan de Heer (van wie hij een soort incarnatie is) en als ‘echt mens van vlees en bloed’ met een boeiende levensloop meer tot de verbeelding spreekt, wordt deze Joodse knaap meer dan God zelf als de sales manager van het ware geloof gebruikt—denk ik.

2. พระเยซูลบล้างบาปท่าน-PHRA YESU LOPLANG BAP THAN
Jezus verlost U van Uw zonden.
Met deze tweede slogan wordt een van de opmerkelijkste kwaliteiten van Jezus Christus geadverteerd: dat hij je van je zondes kan verlossen. Er staan verschillende versies van langs de weg, iets wat ik opmerkelijk vind want de verschillen zijn miniem:
2a. PHRA YESU PEN PHU THAI BAP 2b. PHRA YESU PHU THAI BAP
Jezus is de man die (je) van zonden verlost Jezus, de man die (je) van zonden verlost
06-ANM01-Christendom

Figuur 6: Twee vrijwel identieke boodschappen.

In de eerste versie wordt voor het verwijderen van de zonden het Thaise woord LOP LANG-ลบล้าง gebruikt, een van de vele Thaise ‘dubbelwoorden’ die zijn opgebouwd uit twee woorden die min of meer dezelfde betekenis hebben en bovendien kwa klank op elkaar lijken (vaak allitereren ze).
ลบ-LOP = uitvlakken, wegwrijven, uitroeien
Wanneer je met een gummetje het grafiet van potloodtekst verwijdert (uitvlakt) gebruik je LOP of LOP OK-ลบออก; (ออก-OK=uit); digitaal ‘deleten’ (verwijderen) is ook LOP OK-ลบออก.
ล้าง-LANG = wassen, vernietigen.
LANG-ล้าง gebeurt vooral met water en ‘je handen wassen’ is LANG MUEA-ล้างมือ. Met dat water wordt vuil weggespoeld. ‘Weg wassen’ is dan ook LANG HAI HAI SOKKAPROK (ล้างให้หายสกปรก) oftewel ‘wassen, zodat vuil verdwijnt’. Een film ontwikkelen (wassen) is LANG FIM-ล้างฟิล์ม (maar wie wast er nog filmpjes tegenwoordig) en je ‘auto wassen’ is LANG ROT-ล้างรถ.
Tenslotte: ‘doomsday’, de dag dat alles naar de verdoemenis/verdommenis gaat, is in het Thai ‘dag-vernietigen-wereld’ waarbij het woord LANG-ล้าง voor vernietigen wordt gebruikt: วันล้างโลก-WAN LANG LOK.
Op de borden van 2a en 2b wordt een ander woord gebruikt waarmee de zonden verdwijnen, namelijk THAI-ไถ่, geschreven met een THO THUNG (), de letter “t” die naar het woordje THUNG (ถุง) is genoemd dat ‘zak’ of ‘zakje’ betekent, zoals een plastic boodschappentasje of een (rubberen) condoom.

Dat THAI-ไถ่ betekent verlossen of aflossen, vrijkopen en zelfs redden. (Verwissel het niet met ‘kip’ — KAI-ไก่ = kip, het verschil schuilt in een minuskuul rondje of met ถ่าย -THAI wat je doet bij fotograferen [=THAI RUP-ถ่ายรูป] en nog veel meer andere THAI en TAI.)
Merk op dat er in dit woordje vaak iets financieels zit opgesloten en in die zin ook goed past bij de manier waarop Thaise boeddhisten zich van hun zonden willen verlossen. Daarover straks wat meer.
Tenslotte wordt er ook wel gesproken van KAE BAP-แก้บาป waarin KAE-แก้ ‘genezen’, ‘corrigeren’ en ‘ontdoen van’ betekent. (Veel geneesmiddelen heten YA KAE XXX-ยาแก้XXX- waarbij XXX de naam van de ziekte of aandoening is.

ZONDEN
Nu eerst meer over de ‘zonde’ zelf: บาป-BAP, iets dat moreel slecht is, een ‘ondeugd’. In Nederland wordt ‘zonde’ ook in een verwaterde vorm gebruikt, dan betekent het vooral ‘jammer’: ‘Wat zonde nou toch, dat ik dat niet eerder geweten heb, want …’. En we zeggen van een dure of slechte aankoop dat deze ‘zonde van het geld’ is. Voor de zuinige Hollandse Calvinist is geldverspilling ook bijna een echte zonde en je kan je gemakkelijk voorstellen hoe zich de ene betekenis uit de andere ontwikkeld heeft.
Ik heb het gevoel dat een (boeddhistische) Thai het woord minder vaak gebruikt dan een christen. Zondaren zijn voor hem gewoon KHON MAI DIคนไม่ดี (‘slechte mensen’), toch kom je บาป-BAP wel regelmatig tegen. Christelijke Thais gebruiken บาป-BAP misschien vaker omdat ze er nu een maal mee zijn opgegroeid.

07-ANM1-Christendom-500 breedFiguur 7: 1: een ‘boeddhistische zonde’ op een boom gespijkerd: LIANG LAO NAI NGAN BUN = BAP. Dit bord stond ergens in Mae Hong Son aan Highway 1095. 2. THAM BAP “BAP” TAM THAN, mooi allitererend, Chom Thong. Het woord zonde is met een veelpuntige ster omgeven om het te benadrukken—zoals voordeelkoopjes op reclameforders.

1. Hier wordt een boeddhistische ondeugd aan de kaak gesteld. Er staat ongeveer: het tracteren op alcoholische drank tijdens een NGAN BUN (boeddhistische ceremonie waarbij men verdienste verwerft) is een zonde.
บาป-BAP wordt vaak gebruikt als tegenpool van BUN-บุญ

Zoals in: Hij kan niet onderscheiden tussen goed en kwaad (deugd of zonde) =
KHAO MAI RUCHAK BUN LAE BAPเขาไม่รู้จักบุญและบาป

2.

Overigens is een zondebok in het Thais een ‘geit die zonde ontvangt’: PHAE RAP BAPแพะรับบาป en is een zondaar een KHON BAPคนบาป .

Ik meen dat er in het christendom vaker met de ernstige gevolgen van zonden wordt gedreigd dan in het boeddhisme, hoewel ook boeddhistische zondaars in een hel moeten boeten.
Bij het winnen van zieltjes door de christelijke missionarissen worden de ernstige consequenties van zonden groots uitgemeten, een geraffineerde verkooptruc, want vervolgens word je erop geattendeerd dat je er gemakkelijk van verlost kunt worden, namelijk bij Jezus, die spoelt ze er zo voor je af!
Hier een leuze over de gevolgen van zonden:

3. ผลบาปคือความตายPHON (LA) BAP KHUE KHWAM TAI
De dood is het gevolg van de zonde.

ผลPHON = vrucht, resultaat, consequentie, gevolg. Je zult dit woordje wellicht kennen van PHONLAMAIผลไม้, een verzamelwoord voor vruchten, zoals de ramboetan, mango, ananas, enzovoort. Merk op dat ผลPHON eindigt op een (LO LING), een medeklinker die aan het begin van een woord als een ‘L’ wordt uitgesproken, maar aan het eind als een ‘N’.
Verder zie je dat voor ‘is’ het nogal plechtige คือKHUEA wordt gebruikt, een woord dat in de alledaagse spreektaal minder gauw valt. Een uitdrukking waarin het voorkomt is onder meer ‘Work is money’ = NGAN KHUE NGOENงานคือเงิน . KHUE wordt vaak vertaald met ‘dat wil zeggen’ of ‘oftewel’.
De mensen worden dus bang gemaakt met de ‘dood’ (ความตายKHWAM TAI) als een mogelijk gevolg van hun zonden. Vaak wordt de ‘doodstraf’ niet expliciet vermeld, maar is het kennelijk voldoende erop te wijzen dat men de Heer dient te vrezen (want uiteindelijk is Hij het die de straf zal voltrekken). Op een ander bord staat bijvoorbeeld:

4. คนบาปจงระวังพระเจ้า!KHON BAP CHONG RAWANG PHRA CHAO
Zondaren, ge zult uitkijken voor de Heer! / de Heer vrezen!

Zoals ik al zei: Mensen die zonden hebben begaan (of nog van plan zijn ze te begaan) worden flink bang gemaakt. De gebiedende wijs in ‘wees op uw hoede’ wordt in het Thais uitgedrukt met CHONGจง dat ook al wat plechtig klinkt. In de gewone spreektaal wordt dat niet gauw gebruikt. Daar gebiedt men met TONGต้อง (‘je moet’) of YAอย่า (‘je moet niet’) of constructies met AOเอา (willen); of er is helemaal niets dat op een gebod wijst.
‘Kijk uit voor de hond!’ is gewoon RAWANG MAระวังหมา of wat formeler RAWANG SUNAKระวังสุนัก. Zelfs op een bord bij het tuinhek rond de villa van een Thaise parvenu vind je geen CHONGจง.
Misschien dat er bij de ingang van de hel wel een bord staat met: CHONG RAWANG SUNAKจงระวังสุนัก (‘Ge zult de hond vrezen!’)

08-ANM1-christendom
Figuur 8. Links: fragment van een tafereel in de hel op een muurschildering in een kleine wihan op het terrein van Wat Phra That Hariphunchai in Lamphun. Rechts: Taferelen uit de hel geschilderd op de buitenkant van een bijgebouw van de dorpstempel van Mae Kampong, Mae On district, Chiang Mai.

Wat meer over karma
De boeddhistische zondaar kan de nare straffen in de hel ook wel ontkomen, al staat er voor hem geen bebaarde jongeman met smartende blik klaar om je schoon te wassen.
Het boeddhistische recept is tamelijk eenvoudig: GELD. Of wat nauwkeuriger gezegd: door karma op te bouwen, maar daar is geld vaak een hulpmiddel bij. Als je een goede daad verricht verwerf je namelijk karma—bijvoorbeeld door een royale donatie aan een tempel geven. Met zulke goede daden koop je de straf in de hel af en je belandt na je dood ergens waar het aangenamer is. Overigens is de boeddhistische hel slechts een van de vele tussenstations op de lange weg van verschillende incarnaties, geen eeuwig verblijf zoals het is voor christelijke zondaars.

Even een paar Thaise woordjes:

karma = เวรกรรม—WENKAM
hel = NAROKนรก
martelen, kwellen, lastig vallen = THORAMANทรมาน. Zij kwelt me tot het uiterste = THOE THORAMAN CHAN LUEA KOENเธอทรมานฉันเหลือเถิน
waarin LUEA KOENเหลือเถิน idiomatisch is voor ‘extreem, tot het uiterste’

09-ANM1-christendomFiguur 9: De Phra Pathom Chedi in Nakhon Pathom (ca. 1985), 40 km ten westen van Bangkok. PATHOM komt uit Sanskriet/Pali en betekent ‘eerste’. Men neemt aan dat dit de eerste in Thailand gebouwde chedi was. Momenteel is het een gevaarte van 127 m hoog, gebouwd boven de oorspronkelijke, veel oudere chedi.

Hoe groter de zonde, des te meer karma er als tegenprestatie moet worden opgebouwd, en des te groter de goede daden moeten zijn.
De prins die in het verre verleden zijn eigen vader doodde moest daarna heel veel karma opbouwen om dit weer goed te maken. Door een chedi te bouwen (al is het maar van zand, zoals op Songkran) verricht je een goede daad en de prins bouwde een gigantische chedi en verwierf daarmee heel veel karma—wat ie wel nodig had.
Deze zin kwam ik hierover tegen in een woordenboek:

พระองค์สร้างพระปฐมเจดีย์ขึ้นเพื่อล้างบาปในการที่ได้ฆ่าพระราชบิดาของพระองค์เองขอPHRA ONG SANG PHRA PATHOM CHEDI KHUEN PHUEA LANG BAP NAI KAN THI DAI KHA PHRA RATCHABIDA KHONG PHRA ONG ENG
= De prins bouwde de Phra Pathom Chedi om de zonde van het doden van zijn eigen vader te schoon te wassen.

De bouw zou enkele eeuwen na Christus hebben plaatsgevonden, toen de Tai-volkeren nog netjes in zuidoostelijk China en in noordelijk Vietnam leefden en het huidige Centraal-Thailand vooral door Mon werd bewoond…een periode waarvan we slechts een heel onvolledig beeld hebben. Die prins die zijn vader doodde en daarna als een gek ging bouwen lijkt vooral een legendarisch figuur te zijn van wie het bestaan op weinig historische feiten berust.
Merk op dat zowel de woorden voor ‘prins’, ‘koning’ (vader) als ‘Pathom Chedi’ vooraf worden gegaan door het respectvolle PHRA.
Verder zie je dat de RO RUEA (ร) in SANG-สร้าง niet getranscribeerd wordt, net als in een aantal andere woorden waarin de ร achter een S-klank (ส of ศ) staat. Merk ook op dat KHA-ฆ่า, het Thaise woord voor ‘doden’, begint met de zeldzame vierde ‘K’ uit het alfabet, de KHO RAKHANG (RAKHANG-ระฆัง=bel, klok). Je zou een heel Thais studieprogramma aan deze enkele, lange zin kunnen ophangen, maar laten we hem voorlopig slechts gebruiken als illustratie van het feit dat boeddhisten een grote zonde kunt compenseren door een heel goede daad te verrichten, zoals het bouwen van een heel grote chedi.

Thais neigen ertoe gelukkige of ongelukkige omstandigheden aan karma toe te schrijven. Hebben ze geen flauw benul waarom iets is gebeurd, dan zeggen ze: ไม่รู้เวรกรรมอะไรMAI RU WENKAM ARAI—‘Weet niet wat voor karma’
En goede daden verrichten om karma te verwerven is ทำบุญTHAM BUN

10-ANM1-christendomFiguur 10: Een straatstal in Chiang Mai voor DU DUANG, ‘naar je sterren kijken’: voor wat centen wordt je toekomst er voorspeld.

Geluk of pech wordt echter ook vaak met astrologie verklaard, met de (stand van de) sterren. Het eigenlijke woord voor ster (als hemellichaam en figuurtje) is ดาวDAO , maar vaker wordt ดวงDUANG gebruikt. DUANG zijn schijf- of cirkelvormig dingen of stippen en spatjes. Het is een soort prefix van ronde dingen maar het is ook de classifier voor talloze bolvormige dingen:

bloedspatjes = LUEAT PEN DUANGเลือดเป็นดวง
ster = DUANG DAOดวงดาว
lamp = DUANG KHONดวงโขน
oogappel = DUANG TAดวงตา
één enkele ster = DAO DUANG DIEOดาวดวงเดียว

Tenslotte betekent het ‘horoscoop’. Bij pech zegt men dat de ‘sterren niet goed’ staan: ดวงไม่ดี-DUANG MAI DI. En: Vandaag heb ik geluk = วันนี้ดวงเฮง—WANNI DUANG HENG. Dat HENG is met de zeldzame HO NOK HUK, de letter genoemd naar de ‘uil’-NOK HUK-นกฮูก, geschreven, wat regel is wanneer Chinese woorden worden overgenomen. ‘Pech’ of ‘ongelukkig’ wordt in de volksmond wel ซวย-SUAI genoemd (zonder sterren erbij), beslist ook een Chinees leenwoord. Het is echt bargoens en wordt doorgaans als “swéé” uitgesproken
De toekomst voorspellen is ดูดวงDU DUANG, letterlijk ‘kijken naar de sterren” oftewel naar je horoscoop kijken. En iemand die daar zujn brood mee verdient is een MO DU DUANG.
Een ander, heel gewoon woord voor geluk is CHOKโชค—‘good luck’ is CHOK DIโชคดี en ‘bad luck’ is CHOK MAI DIโชคไม่ดี of CHOK RAIโชคร้าย
Lot, noodlot = CHOK CHATAโชคชะตา
Dit was dus een flinke uitweiding over karma en de boeddhistische hel naar aanleiding van het bord: ZONDAREN JE ZULT DE HEER VREZEN!

Meer over karma en de boeddhistische hel vind je in: xxxxx

Tenslotte zien we in leuze nr. 4 dat de Heer/God in het Thais พระเจ้าPHRA CHAO wordt genoemd. Een christelijke preek of gebed in het Thais staat dan ook stijf van de PHRA CHAO’s.

Hieronder nog een paar borden (5 en 6) die ik tegenkwam waarop de mensen bang gemaakt worden voor de Heer of hun eigen zonden:

5. จงยำเกรงพระเจ้า!CHONG YAM KRENG PHRA CHAO!
Ge zult de Heer vrezen!

6. จงกลับใจจากบาปCHONG KLAP CHAI CHAK BAP
Ge zult (van gedachten) veranderen/terugkeren van de zonde

5. 6.
11-ANM1-christendomFiguur 11: Twee borden met gebiedende boodschappen.

In 5 en 6 zien we weer CHONG (จง) als de gebiedende wijs. Die vrees voor de heer is geen grapje (in 5), want de Thaise tekst eindigt met een uitroepteken, een teken dat zelden in Thaise tekst wordt gebruikt. Op de Thaise helft van een Thais toetsenbord van een computer ontbreekt het uitroepteken zelfs en je moet ervoor overschakelen naar de Romaanse tekens.
เกรงKRENG en เกรงใจKRENG CHAI betekenen respecteren in de zin van ‘vrezen’. ยำเกรงYAMKRENG betekent hetzelfde, maar ik heb geen idee waar die ยำYAM vandaan komt want YAM betekent ook groentemengsel zoals in ต้มยำTOM YAM (‘koken groenten’), Thailands beroemde, scherpe en wat zure, waterige curry.

7a,b. โลหิตพระเยซูชำระบาป(ท่าน)LOHIT PHRA YESU CHAMRA BAP (THAN)
Het bloed van Jezus reinigt (uw) zonden.


12-ANM1-christendomFiguur 12: Over het bloed van Jezus.

In de twee bovenstaande vrijwel identieke advertenties voor Schoonmaakbedrijf Jezus Christus wordt gesteld dat Jezus je zonden zal afvegen (ชำระCHAMRA)- een variant op het spoelen en afwassen. Een soort ‘dry cleaning’ lijkt het op het eerste gezicht, maar toch ook niet helemaal, want Hij gebruikt daarvoor Zijn Eigen Bloed. Terwijl de ergste zondaren, de moordenaars, meestal al het mogelijke doen om (de vaak moeilijk te verwijderen) bloedsporen uit te wissen (ga maar eens te raad bij Peter L. de Vries op You Tube), gebruikt Jezus juist zijn eigen bloed als een soort ideaal reinigingsmiddel. Dat laat weer eens zien dat die Jezus Christus heel bijzonder iemand was.

Opnieuw wordt er een tikkeltje deftig woord gebruikt: namelijk LOHIT voor ‘bloed’. Het gewonere woord is namelijk เลือดLUEAT; โลหิตLOHIT is het meer klinische. Zo wordt de beruchte knokkelkoorts (dengue) ไข้เลือดออกKHAI LUEAT OK (‘koorts bloed eruit’) genoemd omdat er soms minuskule onderhuidse bloedingen ontstaan. Maar bloeddruk is —KHWAM DAN LOHITความดันโลหิต. Dat LOHITโลหิต komt vast uit het Sanskriet, zoals een hoop nogal ‘moeilijke’ woorden. Voor ‘bloedvat’ komen zowel เลือด als โลหิต in aanmerking: เส้นเลือดSEN LUEAT en เส้นโลหิตSEN LOHIT.
Bloedtransfusie=THAI LUEATถ่ายเลือด

13-ANM13-christendomFiguur 13: Het bloed van Jezus Christus kennen wij vooral als het bloed dat uit zijn wonden stroomde toen hij aan het kruis werd getimmerd. Links: Een Christusbeeld in een kerk in Metro Manila op de Filippijnen. Rechts: KRADAT CHAMRAกระดาษชำระ

LOHITโลหิต lijkt op LOHAโลหะ,

het woord voor ‘metaal’ zoals dat in de scheikunde en geologie wordt gebruikt. Geen toeval, want bloed en ijzer zijn taalkundig sterk met elkaar verbonden. Bloed is rood van kleur door de ijzerverbinding haemoglobine in de rode bloedlichaampjes. Haematiet is ijzeroxide en roestbruin van kleur. (En de letters van de HEMA zijn ook al rood.)

LOHA PHASOMโลหะผสม is een chemisch mengsel (allooi).

Ik denk dat zowel LOHIT als LOHA van het Sanskriet of Pali komen.

CHAMRAชำระ=vegen. WC-papier waarmee westerlingen hun kont afvegen heet in het Thais KRADAT CHAMRAกระดาษชำระ. Dit gebruik van het WC-papier vinden de Thai niet netjes, zij gebruiken liever water en hun vingers.
Tissue paper=KRADAT CHET MUEAกระดาษเช็ดมือ (‘papier vegen hand’)

Tenslotte: de slagzin voor de christelijke allesreiniger eindigt ook weer met een wat stijf woord: THANท่าน, geen gewone spreektaal. Je zou THANท่าน met ‘gij’ kunnen vertalen, maar het is ook een ambtelijk woord dat dan gewoon ‘u’ betekent.

8. เชื่อพระเยซูรับชีวิตนิรันดร์CHUA PHRA YESU RAP CHIWIT NIRAN
Hier staat zo ongeveer: ‘(Wie) geloven (in) Jezus, ontvangen eeuwig leven’

Dat GELOVEN is in het Christendom erg belangrijk en vaak worden de ‘gelovigen’ geplaatst tegenover de ‘ongelovigen’. In het boeddhisme gaat het meer om een goed boeddhist te zijn dan om die goedgelovigheid.
Eeuwig is dus NIRAN(DR) met een kalan (ร์) op de die aanduidt dat deze en de eraan voorafgaande niet worden uitgesproken (maar er zijn twee andere vormen, NIRANDON en NIRANDARA, waar dat niet voor geldt).
Dus geloven alleen al levert bij christenen een forse beloning op.
Verwant aan 8 is:

9. ในพระคริสต์ชีวิตนิรันดร์NAI PHRA KHRIT CHIWIT NIRAN
= In Christus het eeuwige leven.

Je ziet dat ‘Christ’ (คริสต์) door de Thai tot KHRIT verbasterd wordt. De TO TAO-() wordt niet uitgesproken en daarom staat er een kalan boven, terwijl de SO SUEA als eindklank als een T wordt uitgesproken.

14-ANM1-christendomFiguur 14: PHRA YESU CHANA KHWAM TAI-
Jezus overwint de dood.

Dat NIRAN is ook een tamelijk gewoon woord dat ‘voor altijd’ betekent, zoals bijvoorbeeld in de nationalistische slogan:

KHO HAI PRATHET PEN ITSARA PAI CHUA NIRANขอให้ประเทศเป็นอิสระไปชั่วนิรันตร = Moge het/ons land voor altijd vrij zijn.
Merk op dat de SO SUEA-() in ITSARAอิสระ (=vrij) met TS getranscribeerd wordt omdat hij staat voor de eindklank van de eerste lettergreep (T), en tegelijkertijd voor de beginklank van de tweede lettergreep (S). Verder wordt NIRAN hier voorafgegaan door CHUAชั่ว een woordje dat een tijdsbepaler is, dat we ook vinden in bijvoorveeld ชั่วโมงCHUA MONG = ‘uur’

10. PHRA YESU CHANA KHWAM TAIพระเยชูชนะความตาย
Jezus overwint de dood.

Dat eeuwige leven is er dankzij Jezus’ vermogen de dood te overwinnen. Hoe dat eeuwige leven eruit zal zien, wordt na je ‘aardse’ dood bepaald:

11. LANG TAI MI KAN PHIPHAKSAหลังตายมีการพีพากษา
Na de dood is er het Oordeel.

15-ANM1-christendomFiguur 15. Links: Een bord in een verre, dun bevolkte uithoek van de provincie Nan, die in een reisgids de ‘Empty Quarter’ wordt genoemd. Ook daar worden de mensen, overwegend Lua, dus over de Dag des Oordeels geïnformeerd. Rechts: Twee plaatjes van fragmenten van een schilderij van Jeroen Bosch (ca. 1450-1516) over de Dag des Oordeels. Je ziet dat het vervoer naar de hemel (linkerhelft) een stuk vriendelijker is dan op de naargeestige route met miserabele service naar de hel (rechterhelft). Interessant is dat je kennelijk op weg naar de hel door een soort tunnel gaat met aan het eind stralend licht. Zou dit dezelfde tunnel zijn bij een bijna-dood-ervaring vaak wordt gezien?

Na de dood wordt dus volgens de christenen beoordeeld of je naar de Hel of naar de Hemel gaat.

Dit Oordeel heet dus in het Thais PHIPHAKSAพีพากษา.
Overigens is ‘hemel’ SAWANสวรรค์ en is ‘hel’ NAROKนรก
Verwant aan de hel is YOMMALOK-ยมโลก, de ‘onderwereld’.
SAWAN komt in veel Thaise samenstellingen voor. Zo is er een stad die ‘Hemelstad’ heet, NAKHON SAWANนครสวรรค์, en is er een nam phrik (currypasta) die น้ำพริกสวรรค์NAM PHRIK SAWAN heet en kennelijk hemels smaakt.
De Thaise (boeddhistische) hel is net als de christelijke lager gelegen dan het aardse niveau (en hemelse zaken) en daarom val je in Thailand ook naar de hel: TOK NAROKตกนรก.

Een boze Thai zegt niet ‘Loop naar de hel!’ (dat doen alleen Nederlanders om de reiskosten uit te sparen), maar ‘Val naar de hel!’

Terwijl bij christenen na de dood slechts keuze is uit hemel en hel, kan een gestorven boeddhist geïncarneerd incarneren in allerlei niveaus van de complexe boeddhistische kosmos—welk, dat hangt af van het karma verworven in het voorafgaande leven.
Toch lijkt er in het populaire traditionele geloof ook zo iets als een Dag des Ordeels te zijn waarbij de gestorvenen door strenge ‘rechters’ beoordeeld worden, althans in de onderwereld—zij beslissen waar de overledene zal belanden. Op muurschilderingen van de boeddhistische hel zie je dat oordeel soms afgebeeld.

16-ANM1-christendomFiguur 16: Muurschilderingen van een boeddhistische tempel waarop de zondaren net in de ‘onderwereld’ zijn beland en een vonnis over hen wordt geveld. Al hun slechte daden in het afgelopen leven zijn netjes bijgehouden op stroken palmblad en de rechter beoordeelt aan de hand daarvan naar welke hel ze worden gestuurd. Links: Een schildering aan de buitenmuur van de bot van Wat Na Pan, Pua district, Nan. Rechts: Een schildering aan de buitenmuur van de bot van Wat Pa Huang, Pua district, Nan.

Tot ziens in het volgende bestaan/leven = CHOE KAN CHAT NAเจอกันชาติหน้า
Hier wordt het woord CHATชาติ gebruikt om de volgende incarnatie aan te duiden.
Dat woord CHATชาติ komt in een vergelijkbare betekenis voor in het spreekwoord:
CHAT SUEA MAI THING LAIชาติเสือไมทิงลาย= ‘Geboren als tijger werp je je strepen niet af’. Oftewel: Een vos verliest wel zijn haren, maar niet zijn streken.
Chat betekent ook ‘nationaliteit’. Het is ook onderdeel van het woord THAMMACHATธรรมชาติ= ‘natuurlijk’/’van nature’, eigenlijk een soort dubbelwoord waarin THAM en CHAT min of meer dezelfde betekenis hebben.

12. พระเยซูคือผู้พิพากษาโลกPHRA YESU KHUA PHU PHIPHAKSA LOK
Hier staat: Jezus, namelijk Hij die oordeelt over de wereld (weer met dat wat stijve KHUEAคือ)

Ik heb te weinig feeling met het christendom om te kunnen zeggen wat hier nu precies mee bedoeld wordt. Het is toch God die over de wereld zal beslissen, Jezus is toch gewoon diens zoon die ooit met een spectaculaire missie naar de aarde gestuurd is? Maar ik heb begrepen (begrijpen is niet echt het goede woord) dat Jezus vaak staat voor de heer als een soort pars pro toto of bijna synoniem is ….
Hoe het ook zij, er zal dus kennelijk ook over de hele wereld ‘geoordeeld’ worden (net als vóór de Zondvloed) en met die wereld kan het wel eens verkeerd aflopen. Daarvan getuigt 13:

13. วันสิ้นโลกจะมาโดยฉับพลันWAN SIN LOK CHA MA DOI CHAP PHALAN

Daar staat: ‘Dag einde wereld zal komen met plotseling-weldra’. Oftewel: Het eind van de wereld zal spoedig/prompt komen.

Ik vind het gek: eerst het eeuwige leven beloven, dan een eind aan de wereld maken.
CHAPฉับ en PHALANพลัน betekenen min of meer hetzelfde en vormen samen weer een soort dubbelwoord, al allitereert het niet zo mooi als sommige andere.

De lijst met citaten op de gele borden is nog lang niet ten einde, maar misschien wordt het na deze ‘analyse’ van dertien ervan tijd om even op adem te komen en Jezus en de Heer even te laten rusten.

©SJON HAUSER: tekst en foto’s.

17-ANM1-christendomFiguur 17: 1: Plaatje uit een Thaise christelijke publicatie gericht op jongeren. Jezus is hier net gearresteerd door de Romeinen; de Joden die Hem verrieden hebben al net zulke gemene boevenkoppen en grote kromme neuzen als de verraders op een schilderij van Jeroen Bosch (2 en 3). 4: Jezus is zojuist aan het kruis getimmerd: RIAP ROI. De Romeinse soldaten hebben nobele trekken, zij hebben hun werk gedaan en verlaten de scene.

Referenties:

Bosing, Walter, 1994. Hieronymus Bosch c. 1450-1516. Between Heaven and Hell. Benedikt Taschen, Köln.

Bruguière, Barthélemy, 2008 [1831]. Description of Siam in 1829. Journal of the Siam Society 96: 73-173.

Crumb, R., 2009. Het Boek Genesis. Uitgeverij De Harmonie.

Meij, Frits van der, 2005. De bijbel voor beginners. Atheneum—Polak & van Gennep, Amsterdam.

Reynolds, Craig J., 1976. Buddhist cosmography in Thai history, with special reference to nineteenth-century culture change. Journal of Asian Studies, 35(2): 203-220.

Sethaputra, So, 1965. New Model Thai-English.Volume 1-2. Thai Watthana Phanit, Bangkok.