Tijgers, tirannen der wildernis

tijgerbeeldje met bloemkransTijgers, tirannen der wildernis—een in memoriam

@SJON HAUSER: tekst en foto’s

Nadat Franz Wilhelm Junghuhn de man-eater had doodgeschoten, stortten de vrouwen in de kampong zich gillend en schoppend  op de tijger, baadden hun voeten in zijn wonden en smeerden zich in met het bloed. De mannen staken er wellustig hun krissen in totdat hij geheel geperforeerd was.

Heel anders dan deze negentiende-eeuwse razernij op Java was de ingetogenheid van de Birmese Lisu’s die in 1974 rond een afgeschoten tijger zaten.
Het dier had binnen een week 24 dorpelingen verscheurd, maar toch smeekten ze respectvol om vergiffenis: ‘Moge de tijger rusten in vrede!’

Van de Kaspische Zee tot Bali wist de tijger de gemoederen in beroering te brengen. Tijgers zijn niet dol op mensenvlees en normaal niet agressief, toch kwamen man-eaters regelmatig voor. De afgelopen vier eeuwen hebben ze minstens een miljoen mensenlevens opgeëist—geen kattenpis.

De ‘koning der jungle’ wordt in delen van India dan ook vereerd als een god. Hij symboliseert de kracht van de natuur en de dierlijke impulsen van de mens.
Transmigrerende zielen hebben een voorliefde om in tijgers neer te dalen. Tijgers zijn de weerwolven van Azië. Toen de laatste Javaanse tijger door Jogyakarta struinde, zag men er een reïncarnatie van Soekarno in.

 

Tijgerbeeldjes bij een tempelrïne op Doi Suthep, Chiang Mai.

Tijgerbeeldjes bij een tempelruïne op Doi Suthep, Chiang Mai.

Als de tegenpool van zijn grillige wildheid geldt op Java de zelfbeheersing en volharding waarvan het wilde rund symbool is.

De Hollanders werden vaak gefêteerd op een gevecht tussen een tijger en een benteng—zonder te beseffen dat het een gevecht tussen de koloniaal (met een leeuw in het wapen) en de taai weerstand biedende inlander voorstelde.
Tot vreugde van de Javanen won meestal de banteng, net als de karbouw in de Max Havelaar.

Het onderwerpen van de tijger—als symbool van wilde impulsen—is een bekend thema in het boeddhisme. In het bos mediterende Thaise monniken zouden door hun spirituele uitstraling al menig watertandende tijger tot inkeer hebben gebracht.

Door de minder spirituele mens is dit onderwerpen de afgelopen eeuw erg letterlijk genomen. Drie ondersoorten werden uitgeroeid, de andere vijf gedecimeerd.

Muurschildering tempel in Luang Prabang.

Muurschildering tempel in Luang Prabang.

De genocide diende vooral het verkrijgen van exquise vloerkleedjes en prijzige middeltjes tegen rugpijn en impotentie.

Dat het uitsterven van de gestreepte toppredator niet is los te zien van de vernietiging van het milieu, werd op vijfduizend jaar oude kleitabletten uit het Indus-dal al onderkend. En overstromingen en andere rampen werden door de Javanen toegeschreven aan het verdwijnen van de laatste tijger.

De tijger is uitgeroeid, al leven er in het wild misschien nog zevenduizend dieren. Hij is nu vooral een symbool voor economische woekergroei, benzine, plastic, bier en natuurlijk tijgerbalsem: hij ruste in vrede.

@SJON HAUSER: tekst en foto’s

Een iets andere versie van dit verhaal verscheen in de Volkskrant van 29 december 2001.