Speedcrisis in Thailand

Ya ba-pillenSpeedcrisis bedreigt de Thaise jeugd

Eind jaren negentig van de vorige eeuw begon het gebruik van amfetamine (speed) zich als een olievlek over Thailand te verspreiden. De Thaise jeugd staat op het spel, menen deskundigen. In sommige bergdorpen is het moeilijk een jongen of jongeman te vinden die niet verslaafd is aan amfetaminen. Als sociaal probleem heeft speed de heroïne en aids al van de eerste plaats verdrongen.

Misbruik van amfetaminen is geen nieuw verschijnsel in Thailand. Al decennia was de verslaving aan peppillen onder vrachtwagen- en buschauffeurs algemeen en welbekend. Die slikten amfetaminen om fit en alert te blijven tijdens de lange en eentonige ritten. Overmoedige inhaalmanoevres leidden tot verkeersrampen waarbij soms tientallen mensen omkwamen. Er werd slechts sporadisch tegen dit misbruik opgetreden. De ya ma, zoals de pilletjes in de volksmond heetten (letterlijk ‘paardenpil’ vanwege het logo van een paardenkop van het bekendste merk), konden bij benzinestations onder de toonbank worden gekocht. Ook bij bouwvakkers was de pep populair. Extreme agressiviteit , suïcidaal en psychotisch gedrag waren vaak het gevolg. De sensatiepers had er menig spectaculaire reportage aan te danken.

De grootste maar ook minst bekende groep gebruikers bestond uit boeren. Al lang slikten die tijdens zwaar werk caffeïnehoudende pijnstillers tegen vermoeidheid en spierpijn. Toen die middelen illegaal werden stapten  velen over op amfetaminen. Die zijn weliswaar net zo illegaal, maar toch makkelijk verkrijgbaar en minstens zo effectief. Arbeiders op ananasplantages kregen vaak zelfs ‘standaard’ amfetaminen in hun drinkwater toegediend om hun productiviteit te verhogen. Rond 1993 waren er mogelijk al een kwart miljoen verslaafden. ‘Toch leek het nog geen groot probleem,’ stelt Jaroon Jittiwutikarn, directeur van het Northern Drug Dependence Treatment Center nabij Chiang Mai. ‘Studenten gebruikten het ook wel, voorafgaand aan de tentamens.’ Aanvankelijk onopgemerkt begon het gebruik van speed (overwegend metamfetaminen) in de jaren negentig te groeien onder de jeugd, zowel onder studenten en scholieren als onder jonge arbeiders en werklozen.

ya ba-pakketje

Een politieagent fotografeert de persoonlijke bezittingen van een man die in zijn auto verongelukt is. Linksonder bij de sleutels een klein pakje ya ba-pillen.

Explosie
Jaroon: ‘In 1992 meldden zich hier de eerste drie amfetaminenverslaafden aan, twee jaar later waren het er zeventien en nu, in 1998, zijn het er ruim duizend. Naar de oorzaak van die explosie blijft het gissen. Tijdens de economische ‘boom’-jaren tussen 1988 en 1995 raakten steeds meer mensen met amfetaminen vertrouwd. Ook speelt mee dat we sinds enkele jaren worden overspoeld met amfetaminen uit Myanmar. Het zorgwekkendst is de groeiende populariteit onder scholieren, die vaak al op veertienjarige leeftijd beginnen te gebruiken.’

Crisis
Hoewel speedgebruik tijdens de boom-jaren doorbrak, heeft de economischhe crisis, die in 1997 genadeloos toesloeg, de situatie verergerd. Econome Pasuk Phongpaichit van Bangkoks Chulalongkorn Universiteit: ‘Veel plattelanders die tijdens de boom-jaren zijn gaan werken in de industrie en de bouw, moesten naar hun dorpen terugkeren. Vaak zijn het jongeren die weinig zin hebben om boer te worden. Veel land is bovendien al verkocht. Daar komt nog bij dat de migratie naar de steden het traditionele samenleveingsverband op het platteland grondig heeft verstoord. Ik ben zeer bezorgd over die jongeren, die vaak hun schoolopleiding hebben opgegeven om een graantje mee te pikken in de steden. Nu zijn ze werkloos. Rondhangend in de steden of terug in hun dorp vormen ze een verloren generatie. Velen raken verslaafd aan de amfetaminen.’
De meeste amfetamine-verslaafden in Jaroons kliniek zijn scholieren vanveertien tot twintig jaar.

Jaroon: ‘Doorgaans zijn ze op school begonnen te gebruiken, soms al op dertienjarige leeftijd en onder druk van medestudenten. “Doe toch mee, neem een half tabletje, het is heelijk en het kan geenkwaad.” Ze worden gemakkelijk overgehaald. Je wordt er erg alert van, het geeft nieuwe energie en zelfvertrouwen. Ook na verschillende keren gebruik, bijvoorbeeld een maand lang twee keer per week, hebben ze geen idee op weg te zijn verslaafd te worden. Ze beginnen het lekker te vinden, nemen het regelmatiger, bijvoorbeeld op de WC op school (de pilletjes worden meestal verbrand en de damp gerookt, SH). Ouders kunnen dat niet controleren en hebben vaak na een jaar nog geen weet dat hun kind verslaafd is. Gebruikers geloven zelf vaak niet dat ze verslaafd zijn.  Ze kunnen er best twee weken mee stoppen zonder duidelijke ontwenningsverschijnselen. Toch zijnze psychisch afhankelijk en gaan al gauw opnieuw en grotere doses gebruiken.’

Na een jaar regelmatig speedgebruik komen de nadelige gevolgen aan het licht: de studieresultaten gaan achteruit, ze hebben moeite zich te concentreren, zijn prikkelbaar en maken gauw ruzie. Vaak zijn ze mager geworden.

Ze willen zich niet aanpassen en zijn onder invloed van de speed (nu vaak talloze pillen per dag) vooral gefascineerd door ‘zinloze’ bezigheden, zoals urenlang prutsen aan een motorfiets of radio. Of aan het bijvijlen van de opening van hungasaansteker, zodat die nog slechts een minuscuul vlammetje geeft: de beste manier om de amfetamine langzaam op een stukje folie te laten verdampen. Ze vragen steeds vaker hun ouders om geld. Scholieren met arme ouders zoeken meestal hun toevlucht tot het pushen en verkopen van het spul onder medescholieren om hun eigen verslaving te kunnen financieren. Wat er zeker toe bijdroeg dat de verslaving zich als een olievlek verspreidde.

Psychosen
ManaIn 1995 werd bekend dat vele studenten op zeker 400 scholen regelmatig amfetaminen gebruikten, terwijl alleen in één maand al 3000 handelaren gearresteerd en miljoenen speedpillen geconfisceerd werden. De regering werd zich van de ernst van het probleem bewust en in 1996 werd de bestrijding grootschalig aangepakt. De naam ya ma werd omgedoopt in ya ba (‘drug die gek maakt’), want de oude naam werd vooral positief geassocieerd met energie (‘paardenkracht’). Amfetamine-psychosen als gevolg van langdurige verslaving waren algemeen geworden. Nu bevinden zich in een psychiatrische inrichting al gauw zo’n honderd gevallen. Het offensief van de regering viel niet te ontkennen. Overal in Thailand rezen metershoge billboards op die waarschuwen tegen de gevaren van speed. Tempels sloten zich aan bij de campagne, vaak in combinatie met aidsbestrijding. Op vele scholen werden leerlingen verplicht hun urine te laten testen; amfetamine blijft daarin zo’n 48 uur aantoonbaar.

Ondertussen meldden de kranten dagelijks over de arrestaties van handelaren in ya ba. In de provincie Suphanburi ging de politie wel erg drastisch te werk: zes lieden verdacht van handel in amfetaminen werden naar een schuur geleid en daar door hun hoods geschoten. De pers protesteerde heftig en mensenrechtenorganisaties waren verontwaardigd, maar volgens de regering had de verantwoordelijke politiegeneraal, Sawang Bunnag, alleen maar zijn werk gedaan. De verdachten zouden zich hebben verzet. Een maand later werd de politie zelfs gezegend door de in Thailand zer vereerde monnik Luang Pho Khun die het amfetamineprobleem vergeleek met een loslopende dolle hond die iedereen wil bijten en waarmee afgerekend dient te worden. Hij moedigde Sawamg aan verder te gaan met zijn acties. Niet lang erna wilde een andere monnik zich in brand steken om het speedprobleem te benadrukken.

Wat de harde acties vooral verhullen is dat vele politiemannen een sleutelrol spelen bij de lucratieve groothandel en distributie. De meeste speedpillen worden gemaakt op een tiental plaatsen in provincies rond Bangkok, de grondstof bereikt Thailand doorgaans — illegaal — via de haven van Bangkok. In een studie over Thailands ‘illegale economie’ wijst econome Pasuk erop dat veel amfetaminehandelaren sterke banden hebben met politici. ‘Sommigen hebben een nauwe relatie met de politie, met de gouverneur van een provincie, (hoge) ambtenaren van het Ministerie van Binnenlandse Zaken, openbare aanklagers en rechters.’ Pasuk schat dat het om een handel van minstens 350 miljoen US-dollar  gaat.

Sinds 1996 wordt Thailand bovendien overspoeld met goedkope ya ba uit Birma waar een groot aantal illegale laboratoria vlak over de Thaise grens liggen. Tijdens een machtsvacuüm in de Gouden Driehoek in 1996 stagneerde de heroïne-export vanuit Birma naar Thailand maandenlang zo zeer dat tienduizenden heroïne verslaafden in Thailand gedwongen waren af te kicken. Amfetaminen boden een aanlokkelijk alternatief.

Verloedering
Het is niet verwonderlijk dat het Thaise amfetamineprobleem sindsdien het sterkst  groeide in het Noord-Thaise berggebied nabij de Birmese grens. Dit gebied wordt overwegend bewoond door een zestal etnische minderheden. De armoede en culturele verloedering maakten de kansarme jongeren rijp voor de goedkope Birmese speed. Toch blijkt dat ook hier vele verslaafden uit nieuwsgierigheid en onder aanmoediging van vrienden zijn begonnen.

De Amerikaanse missionaris Bob Morse die vele dorpen goed kent, vindt de situatie schrikbarend. ‘Ik schat dat nu tachtig, negentig procnt van de jongens en jngemannen van 14-35 jaar verslaafd is aan ya ba. Vroeger, met opium en heroïne, was verslaving nooit meer dan in de orde van pakweg tien procent. In 1996 was de ya ba er opeens. En was spotgoedkoop, 10 baht per pil, veel goedkoper dan heroïne. Heel wat avontuurlijke jongeren trokken naar de steden in het laagland om het spul er met veel winst te verkopen. Zo kwam er een netwerk van kleine smokkelaars en dealers. In de dorpen nam de criminaliteit toe toen er vele verslaafden waren. Er is weinig dat het gebruik van amfetaminen kan stoppen.’

Andere kenners van de Thaise bergbevolking zijn nauwelijks optimistischer. De antropologe Otome Klein-Hutheesing merkt op dat het aantal verslaafden per dorp sterk kan verschillen. ‘Er zijn dorpen waar slechts twintig procent van de jongmannen regelmatig ya ba gebruikt, maar in andere dorpen kan dat oplopen tot negentig procent. Ik ken jongemannen die me het toonbeeld van stabiliteit leken. Tien jaar lang kostte het hen geen moeite temidden van talloze verslaafde vrienden en kennissen aan heroïne het hoofd te bieden. Nu zitten ze stiekem ya ba te roken!’

In Noord-Thaise steden als Chiang Mai is het gebruik vooral hoog onder de studenten van technische scholen, volgens insiders naar schatting vijftig procent. Onder de jeugd in de cafés en discotheken is het minstens zo hoog. De politie heeft zijn handen vol aan arrestaties. Op het bezit van een bijgevijlde aansteker staat een boete. Honderden niet-gebruikers belanden wekenlanf onschuldig in voorarrest, terwijl de gevangenissen steeds voller raken. Ondertussen gaat de handel gewoon verder. In 1998 zijn in Europa (Duitsland en Zwitserland) de eerste partijen uit Thailand afkomstige speed in beslag genomen.

Amfetaminen zijn altijd beschouwd als een gevaarlijke drug. Hoewel ontwenningsverschijnselen bij het afkicken minder heftig zijn dan bij heroïne, zijn langdurige instabiliteit of zelfs blijvende hersenbeschadiging na ernstig misbruik algemeen. Met een oncrontoleerbaar groot deel van de jeugd verslingerd aan de ya ba staat Thailand voor een groot probleem. De optimisten, die aanvankelijk stelden dat het slechts een modegril is die wel weer voorbijgaat, zijn nu moeilijk te vinden.

©SJON HAUSER: tekst en foto’s

Een wat andere versie van dit verhaal verscheen in Internationale Samenwerking, juli/augustus 1999, p. 11-13.