Sinonatrix yunnanensis, de zeldzame Yunnan Keelback

Yunnan keelback

Een vrij jonge Yunnan Keelback ligt in een plas te zonnen in het Chae Son nationaal park in Lampang, op een hoogte van ca. 1400 meter.

Sinonatrix yunnanensis

Yunnan Keelback

Thaise naam: ngu lai so yunnan –
งูลายสอยูนนาน

Deze tamelijke dikke slang met opmerkelijke zwarte bandjes die op de flanken een X-patroon vormen, is als nieuwe soort beschreven in een publicatie uit 1998. (1)

Tot 2008 was hij alleen bekend uit de Zuid-Chinese provincie Yunnan, maar in april dat jaar werd een exemplaar gevangen in een bergbeek in het district Wiang Pa Pao van Chiang Rai.

Met een publicatie van Pauwels en medewerkers waarin het exemplaar wordt beschreven(2) werd de Yunnan Keelback de 192ste soort van de  slangensoorten die in Thailand bekend zijn.

Ik kende de soort al als road kill: twee exemplaren uit de bergen van het district Chiang Dao (provincie Chiang Mai) en één uit het district Mueang Pan (provincie Lampang). In juli 2011 wist ik voor het eerst een levend exemplaar te fotograferen (bovenstaande foto). Ik hield het dier, evenals de genoemde roadkills, voor een Chinese Keelback (Sinonatrix percarinata). Hij kwam namelijk redelijk overeen met de beschrijving van deze soort in Taylor,1965 (3) en Das, 2010 (4). In dat laatste, recente werk staat ook een afbeelding van Sinonatrix yunnanensis. Die lijkt erg veel op de Sinonatrix-exemplaren die ik gevonden had. Maar de lengte  (49 cm) klopte niet; een van mijn exemplaren was 84 cm lang. Bovendien zou de verspreiding van S. yunnanensis volgens Das beperkt zijn tot noordelijk Myanmar en China, terwijl S. percarinata ook uit Thailand bekend zou zijn. De mooie slang op de foto moest dus wel een Chinese Keelback zijn, redeneerde ik.

Toen ik begin augustus 2011 het artikel van Pauwels en medewerkers van het internet wist te plukken en ook nog eens een artikel van Vogel en medewerkers met een vergelijking tussen vier Sinonatrix-soorten (5), werd me duidelijk dat de vette, sterk gekielde keelbacks die ik hoog in de bergen had gevonden tot de relatief  ‘nieuwe’ soort Sinonatrix yunnanensis behoren.

Hier volgt eerst de beschrijving van de dieren die ik alle had gevonden op een hoogte van meer dan 1100 meter boven zeeniveau.
De kleur varieert van roodachtig bruin tot donkergrijs. De kleine dieren zijn bruin, de grote donkergrijs.  De dorsale schubben zijn sterk gekield behalve de eerste drie (meest laterale) rijen. In het midden van het lichaam zijn 19 rijen dorsale schubben (zoals overigens bij alle Sinonatrix-soorten). Er zijn circa 25 zwarte dwarsbanden over het lichaam (minder dan 30). In het midden zijn die breder dan naar de flank toe en ze omvatten een lichtere, spleetvormige kern. Bij de bruine, kleine exemplaren (foto) lijken ze wat op de lippen van een vagelijk lachend persoon. Op de flanken splitsen de dwarsbanden zich op in twee uitstaande pootjes, waardoor een duidelijk X-vormig teken ontstaat.

ventral view

Buikzijde van een jonge roadkill uit het Chae Son nationaal park, Lampang.

dark adult

Rugzijde van een donkere, volwassen roadkill uit Chiang Mai's Chiang Dao-district.

De buik is aan de voorkant min op meer eenvormig crèmekleurig, alleen de twee donkere pootjes van de X zetten zich eventjes voort op de buik. Meer naar achteren toe zetten de pootjes van de X zich veel verder voort en vormen er een soort netwerk. De onderkant van de staart (met gepaarde subcaudale schubben) is vrijwel geheel zwart. De lengte van de staart is ongeveer 20 procent van de totale lichaamslengte.

Vogel et al. (2004) sommen de essentiële verschillen tussen de vier bekende Sinonatrix-soorten op. S. yunnanensis onderscheidt zich van S. percarinata (en een andere soort) door de X-vormige tekens op de flanken. Die X-tekens heeft hij echter gemeen met S. aequifasciata, een soort bekend uit een groot deel van zuidelijk China (inclusief Hainan) en uit Vietnam en Laos. (5) Bij S. aequifasciata liggen de X-tekens echter verder uit elkaar, namelijk met een afstand van 5-6 dorsale schubben tussen de kruispunten der X-tekens, bij S. yunnanensis (inclusief het exemplaar uit Wiang Pa Pao) is die afstand 3-4 schubben. (6) Bij de door mij gevonden drie road kills (die ik gevild heb en waarvan ik de huid gelamineerd heb) is die afstand vrijwel steeds 4 schubben — dat pleit er verder voor dat het de soort S. yunnanensis betreft.

Voordat het bestaan van de nieuwe soort in Thailand bekend was, werd de Chinese Keelback (S. percarinata) beschouwd als de enige in Thailand voorkomende Sinonatrix-soort. Maar deze was (en is) alles behalve algemeen. In Taylor,1965 (7) wordt de soort wel beschreven, maar een foto ervan ontbreekt. De beschrijving in Cox, 1991 (8) is waarschijnlijk gekopiëerd uit Taylors werk en een illustratie ontbreekt eveneens.  De foto in Nutphan, 2001 (9) is mijns inziens van een geel-gebefte (sic) variëteit van de Yellow-spotted Keelback (Xenochrophis flavipunctatus). Merkwaardigerwijs wordt in de kritische bespreking van Nutphans werk, deze fout niet door David en andere auteurs opgemerkt. (10) Ik vraag mij af of de beschrijving van de Chinese Keelback (S. percarinata) in Taylor (1965) niet voor een deel berust op een Thais exemplaar van S. yunnanensis (Taylor heeft het over ‘V-vormige tekens op de flanken’). Nu mijn vondsten van Noord-Thaise Sinonatrix zo goed als zeker de Yunnan Keelback betreffen, begin ik steeds nieuwsgieriger te worden naar waar zijn neefje, de Chinese Keelback, zich dan wel in Noord-Thailand ophoudt en hoe hij er precies uitziet (in China is het een tamelijk variabele soort, begrijp ik uit de vele foto’s op internet).

Over het gedrag van de Yunnan Keelback is weinig bekend. Het gevangen exemplaar beschreven door Pauwels en anderen was angstig en geneigd te bijten (10). Van de Chinese Keelback (in China en Taiwan) wordt ook vaak het agressieve karakter benadrukt. (11) Daarvan is ook goed bekend dat hij zich voedt met kikkervisjes, kikkers en vis en overwegend ‘s nachts actief is en de meeste tijd in het water doorbrengt. (12) Dat geldt waarschijnlijk ook voor S. yunnannensis. Het (volwassen) exemplaar uit Wiang Pa Pa was ‘s avonds gevangen terwijl het in een beek fourageerde, tesamen met twee andere exemplaren. (13). Het door mij gefotografeerde jonge dier was overdag (ca. 9.00 uur in de ochtend) actief en bevond zich in een regenplas, tamelijk ver verwijderd van stromend water. Ook van de Chinese keelback is bekend dat vooral jonge dieren op het land pionieren. (14) Wat gedrag betreft lijken er dus aanzienlijke overeenkomsten tussen de Yunnan Keelback in Noord-Thailand en de Chinese Keelback in China en Taiwan te bestaan.

©SJON HAUSER: TEKST, FOTO’S EN KAART

kaart

De verspreiding van de Yunnan Keelback in Noord-Thailand. Donkerrode stip: vondst in Wiang Pa Pao (Pauwels et al., 2009). Zwarte stippen: vondsten door mij gedaan in Chiang Dao en Mueang Pan. Rode stippen: mogelijke andere vindplaatsen (Doi Suthep en Mae Hong Son).

1. D.-Q. Rao and D.-T. Yang, 1998. A new species of Sinonatrix (Serpentes: Colubridae) of China with preliminary survey on Sinonatrix. Russian Journal of Herpetology 5: 70-73.

2. Olivier S. G. Pauwels, Kirati Kunya, Patrick David and Montri Sumontha, 2009. First record of the Yunnan Keelback Sinonatrix yunnanensis RAO & YANG, 1998 (Serpentes: Natricidae) from Thailand. Salamandra 45(3): 165-169.

3. Edward H. Taylor, 1965. The serpents of Thailand and adjacent waters. The University of Kansas Science Bulletin, vol. 45 (No. 9), 609-1079.

4. Indraneil Das, 2010. A Field Guide to the Reptiles of Thailand and South-East Asia. Asia Books, Bangkok.

5. Gernot Vogel, Patrick David, Olivier S. G. Pauwels and Norbert Brachtel, 2004. On the occurrence of the watersnake Sinonatrix aequifasciata (Barbour, 1908) (Serpentes, Colubridae, Natricinae) in Vietnam. Hamadryad 29(1): 110-114.

6. Pauwels et al., 2009, ibid.: 167

7. Taylor, 1965, ibid.: 821-822.

8. Merel, J. Cox, 1991. The snakes of Thailand and their husbandry. Krieger, Malabar, Florida: 248.

9. Wirot Nutphan, 2001. Snakes in Thailand. Amarin, Bangkok [in Thai]: 154-155.

10. Patrick David, Merel J. Cox, Oliver S. G. Pauwels, Lawan Chanhome, and Kumthorn Thirakhup, 2004. Book Review. When a book review is not sufficient to say all: an in-depth analysis of a recent book on the snakes of Thailand, with an updated checklist of the snakes of the Kingdom. The Natural History Journal of Chulalongkorn University 4(1): 47-80, April 2004. Verder postte een kenner van Thaise slangen eens een foto op het internet (flickriver) van een slang uit Nan als zijnde een Sinonatrix percarinata — dat was het dier beslist niet, mogelijk was het een Xenochrophis piscator.

11. o.a. www.snakesoftaiwan.com

12. Er is zelfs een uitvoerige studie gewijd aan de populatie-ecologie van Sinonatrix percarinata en S. annularis in Taiwan: Jean-Jay Mao, 2003. Population ecology of Genus Sinonatrix in Taiwan. Dissertatie, Universiteit van Trier.

13. Pauwels et al., 2009, ibid.

14. Chinese bron.