Sepak takro—spectaculair ‘volleybal met je voeten’

volley with block

Volley met blok. Wat Ket, Chiang Mai.

Sepak takro:

een sport waar je lenig voor moet zijn.

Ik zag ze voor het eerst in Bangkoks Chinatown: ballen gevlochten van gespleten rotan met vijfkantige gaten erin.

Ze hingen in een winkel tussen de bezems, manden en andere producten van bamboe, riet en rotan. Waar ze voor dienden ontdekte ik in de namiddag.

Op een open plek tussen stapels bakstenen en steigers van bamboe waren bouwvakkers er in een kring mee aan het jongleren — sommigen met een verbluffende techniek.
Het gekraak van het rotan verried een grote veerkrachtigheid.

rotan takro's

Rotan takro's.

Behalve dat ze het ding met wreef, binnenkant voet, knie en hoofd in de lucht hielden, werd soms een balletje met de hak  of een stoot met de schouder gegeven.

Regels leken er niet te bestaan, behalve dan dat de handen en onderarmen niet mochten worden gebruikt. Kennelijk was het allemaal te doen voor het genot van het jongleren, voor de schoonheid van de trappen en om lol te hebben. Want plezier hadden ze. Als iemand een foutje maakte werd hij harduitgelachen. Toen ze me in de gaten kregen riepen ze: ‘You, you, play t’ko!’

Veel later, toen ik de Thaise cultuur een beetje kende, besefte ik dat het takro (vaak gespeld als takraw) ideaal bij de Thai past: individualistisch, niet gebonden aan regels en de mogelijkheid biedend met een mooie techniek te imponeren.

Tijdens een bezoek aan de Tempel met de Smaragden Boeddha begreep ik dat het al een oude sport was. Op de 19e eeuwse muurschilderingen van het heldenepos de Ramakian jongleren apen uit het leger van Hanuman met een takro.

Hanumans soldaten die takro spelen.

Hanumans soldaten die takro spelen.

Takro was zelfs al in de 14e eeuw bekend. Prinsen in de Indische archipel bedreven de sport aan het hof, vooral om indruk te maken op de dames onder het publiek.

In zijn oervorm bestond de takro waarschijnlijk uit een kubus gevlochten van palmbladeren, zoals die nog steeds wordt gebruikt op de Marshall Eilanden.
De oude Khmers vlochten takro’s van veren.

In Siam (Thailand) werd de takro in de 16e eeuw ook anders gebruikt. Zware misdadigers werden in een enorme takro gevlochten waar de olifanten mee mochten voetballen.

Begin 20e eeuw was de takro vooral populair in Thailand en Maleisië.

Geïnspireerd door westerse sporten (badminton en volleybal) bedacht men een wedstrijdsport met de takro.
Omdat ze in Maleisië bola sepak heet, besloot men de nieuwe sport sepak takro te dopen. Regionaal werd het een groot succes.
In Thailand, Maleisië en Singapore wordt het nu het best gespeeld, maar ook in landen als Laos en Myanmar kan men er wat van.

Sanam Luang, Bangkok.

Sanam Luang, Bangkok.

Gespeeld op hoog niveau is het een van de spectaculairste en spannendste sporten. Sinds 1990 wordt sepak takro ook op de Asian Games gespeeld.

Meestal brengt Thailand de sterkste teams op de been.  Het is dan ook verwonderlijk dat de sport nauwelijks als Thaise cultuur wordt gepromoot — in tegenstelling tot muai thai (Thais kickboksen). Buiten Zuidoost-Azië is sepak takro vrijwel onbekend.

Spelregels

Een partij wordt gespeeld door twee teams van drie spelers op een veld van 13,2 bij 6 meter. Het net hangt in het midden op een hoogte van 1,55 meter. De spelregels lijken veel op volleybal. Als bij volleybal moet de takro ‘na drie keer’ het eigen veld uit, maar bij sepak takro mag dezelfe speler hem twee keer, desnoods drie keer raken.

Het serveren gebeurt met één voet op de grond binnen een cirkeltje aan de achterkant van de eigen helft. Vanaf de zijkant van het net gooit een medespeler de takro op naar de serveerder, meestal op borsthoogte.

service

De service.

De service mag de rand van het net raken. Goede serveerders maken met zulke services vaak veel punten: strakke services die door de rand van het net van richting veranderen zijn voor de tegenpartij erg moeilijk om op te vangen.

Het spectaculairst is de smash (in Thailand volley genoemd). Daarvoor maakt een speler een hoge opsprong, draait zich op het hoogste punt om en geeft de takro een harde trap. Meestal probeert een van de tegenstanders de smash te blokkeren door een been evenwijdig boven de rand van het net te strekken. Let wel: op minstens 1 meter 55 hoogte!

Lenigheid en sprongkracht zijn zeker vereist. Ik heb actiefoto’s van Virat Pornmuang, een topspeler uit de jaren tachtig, die op truckopnames lijken. Bijna twee meter hoog zweeft hij horizontaal in de lucht.

Sepak takro kent miljoenen beoefenaren en in vrijwel elk dorp wordt de sport dagelijks gespeeld — nu meestal met een takro van veerkrachtig plastic. In de provincieplaatsen zijn al jongemannen te vinden met een techniek die op het eerste gezicht weinig onderdoet voor die van topspelers.

De meeste takrovelden liggen op school- en tempelterreinen of bij sportstadions. Doorgaans wordt er gespeeld vanaf vijf uur in de namiddag totdat het donker is. Op veldjes met kunstlicht wordt soms tot laat doorgespeeld.

Het interessantst zijn de lokale tournooien. Die vinden een paar keer per jaar plaats, meestal in de avonduren. Behalve van spanning en een goed spelniveau is men er verzekerd van een bruisende couleur locale: een enthousiast publiek, soms met trommels of met een schreeuwende ‘dorpsgek’ om een team aan te moedigen, kramen met rijstworstjes en niet zelden een schilderachtig tempeltje op de achtergrond.

Smash Virat

Een volley van Virat Pornmuang.

volley

Volley.

Ondanks de populariteit van de sport kan het moeite kosten erachter te komen waar je een goede partij kunt aanschouwen.

Bij de Tourism Authority of Thailand (de Thaise VVV) zal je daarvoor vergeefs aankloppen. Maar hardnekkig navragen aan de hotelbalie of bij tuktuk-bestuurders kan onverwachts tot resultaat leiden. Je wordt naar een een afgelegen sportterrein of een verborgen tempelveldje gestuurd en zal er getuige zijn van een sport die je niet gauw vergeet.

©SJON HAUSER: tekst en foto’s

Een iets andere versie van dit verhaal verscheen in Te Gast in Thailand, 9e herziene druk. Informatie Verre Reizen, Nijmegen, 2002: 40-41.

Praktische zaken

In Chiang Mai zijn takro-veldjes op het terrein van het oude sportstadion, 500 meter ten noordoosten van de Chiang Phueak Gate. Daar wordt vroeg in de avond gespeeld.

Een belangrijk tournooi vindt in november en december plaats op het terrein van Wat Chedi Luang in het hart van de oude stad. Bijna elke avond vanaf ongeveer 19.00 uur worden daar dan partijen gespeeld.

Een andere plek waar vaak takro gespeeld wordt: Wat Ket op de oostoever van de Ping, 200 meter ten noorden van het populaire café-restaurant The Riverside.