Redactioneel-2014-03-april

songkran 2014cEind maart en begin april: Poi Sang Long. Een van Thailands meest kleurrijke boeddhistische festivals zal de laatste dagen van maart plaatsvinden in de Shan-tempels in de stad Mae Hong Son en in kleinere plaatsen in de provincie.

Poi Sang in CNXPoi Sang in CNX 2Ben je in de periode 25 maart-1 april in de provincie Mae Hong Son, dan mag je het levendige driedaagse Poi Sang Long-festival niet missen. De meeste tempels in de dalen van de provincie zijn Shan-tempels en in de meeste vindt in die periode dit unieke boeddhistische Shan-festival plaats, maar de datum verschilt per tempel.
Jongens (7-15 jaar oud) die voor een korte tijd als noviet tot de tempelgemeenschap toetreden, worden kaal geschoren en door de familie in de meest wonderbaarlijke glitterkostuumpjes gestoken en behangen met kralenkettingen. Hun hoofd wordt rijkelijk getooid met (kunst)bloemen, hun wangen met rouge bepoederd en hun lippen rood geverfd. Ze zien eruit als kleine prinsjes en zo worden ze ook behandeld. Ze worden rond gedragen op de schouders van jongemannen, terwijl anderen het kind beschermen tegen het zonlicht met een vergulde parasol.
noviet Wat Pa PaoVerwacht geen ingetogen parade maar een zeer levendig evenement met dansen en het ritmische gebonk op gongen en drums. Soms zijn leden van de entourage van een noviet al vroeg in de ochtend beschonken. De tweede ochtend is er een vergelijkbare processie, maar nu worden alle geschenken van de familie van het prinsje die voor de tempel bestemd zijn meegezeuld: van stapels oranje gewaden voor de monniken tot met strikken versierde ventilatoren. Op de derde dag worden de jongens tot noviet ingewijd en maakt het prinsjeskostuum plaats voor het sobere oranje gewaad.
Het feest wordt ook levendig gevierd in andere delen van Noord-Thailand met een Shan-bevolking van betekenis, zoals in Mae Sot (Tak) en Chiang Rai. In de stad Chiang Mai zijn de festivals bij Wat Pa Pao (iets ten westen van de Chang Phueak Gate) en Wat Ku Tao (aan de noordkant van het oude sportstadion) grootse evenementen; ze vinden meestal in de periode 1-6 april plaats. Zeer de moeite waard!!

Maart roert zijn staart
Dat spreekwoord is ook van toepassing op het weer in Thailand. In het noorden is het in maart doorgaans kurkdroog en stijgt het kwik tot boven de 35 graden Celsius. In de loop van de maand voel je het overdag geleidelijk warmer worden, terwijl de lucht smeriger wordt door de smog—voor een deel roetdeeltjes van bosbranden en brandende velden. Door oververhitting ontstaan soms plaatselijk merkwaardige ‘atmosferische storingen’. Kenmerkend zijn de middagen waarin de lucht plotseling betrekt en rukwinden door de stad trekken. Bomen worden platgelegd en soms vliegen losgerukte golfplaten daken horizontaal door de straat als een kruising tussen een vliegende schotel en een guillotine. Begin maart reed ik nog door het district Phu Ruea van Loei (overigens berucht om zijn lage wintertemperaturen) en was het er droog en smoorheet. Twee weken later, op 16 maart, op het heetst van de dag om 2 uur in de middag, begon het er te regen. Een flinke regenbui werd gevolgd door een hagelbui met korrels zo groot as ‘limoenen’ (pingpongballen). Het landschap was weldra bedekt met een laag ijs en de schade aan huizen en auto’s was groot. Hagelbuien komen eind maart en in april vaker voor, vele jaren terug heb ik eens zo’n buitje meegemaakt in het centrum van Chiang Mai. Soms wordt er vee door de hagelkorrels gedood. Het is zeker niet iets van de laatste tijd dat aan het broeikasteffect moet worden toegeschreven. De Noorse avonturier Carl Bock maakte het verschijnsel mee toen hij in 1882 in de buurt van de Mekong bij Chiang Saen rondtrok.
Geen maartse hagelbui dit jaar in Chiang Mai, wel een fikse regenbui op 24 maart, die heel wat vuil uit de smerige lucht filterde en voor wat verkoeling zorgde. Dat was maar heel tijdelijk. De bui was nogal plaatselijk, ten zuiden van San Patong was geen druppel regen gevallen. De volgende dag in de namiddag was Doi Suthep-Pui, de 1685 m hoge berg in het westen, vanuit de stad door de smog al bijna niet meer te zien.

Dodenweg1Tak-Mae Sot: Thailands dodenweg
De afgelopen maanden zijn ongevallen met autobussen regelmatig nieuws. Dat bereikte een tijdelijk hoogtepunt op 1 maart toen een bus met scholieren van achteren tegen een truck was gereden (slapende chauffeur?) en van de weg raakte. Twaalf kinderen kwamen daarbij om het leven. 26 maart was het opnieuw raak: deze keer minstens 29 doden nadat een dubbeldekker van de weg raakte en in een ravijn stortte. Dat gebeurde op de Highway 12 tussen Tak en Mae Sot, een weg waarop ik vaak met de motorfiets rijd en die ik al lang beschouw als zo’n beetje de gevaarlijkste die ik ken. De weg heeft alle ingrediënten voor een rampenscenario. Er is veel verkeer, waaronder naar verhouding veel bussen en vrachtwagens. Grote stukken weg zijn behoorlijk stijl, zodat zwaar beladen vrachtauto’s met goederen bestemd voor of afkomstig uit Myanmar met een slakkengang omhooggaan en door een stroom van ander verkeer ingehaald worden. Het is een bochtige weg, maar erg scherp zijn de meeste bochten niet; haarspeldbochten ontbreken zelfs. Op de een of andere manier nodigt die weg (grotendeels twee- of driebaans) uit om stevig door te rijden en de scherpte van de bochten en de steilheid van de weg te onderschatten. Verder lijkt het op de hoger gelegen delen voortdurend te regenen, waardoor de highway daar spekglad is. De honderden borden die automobilisten aanmanen voorzichtig te rijden (met onverhulde foto’s van autowrakken en verkeersslachtoffers) maken kennelijk niet al te veel indruk: men raast gewoon verder. Het is de enige weg die ik ken met twee ‘hoge schansen’ waarop verkeer in nood kan uitwijken wanneer men de auto bij het afdalen niet meer in bedwang kan houden.
Die dubbeldekbussen, vaak bont beschilderd alsof het rijdende kermistenten zijn, zijn gevaarlijke bakbeesten die gemakkelijk uit evenwicht raken, ideaal kanonnenvoer voor Highway 12. Voor het andere verkeer zijn het ook vervelende obstakels omdat ze vanwege hun hoogte het overzicht over de weg al op een afstand bemoeilijken.
Dodenweg2
Door het ongeluk nabij Mae Sot komen er voorstellen alle dubbeldekbussen (en dan zijn er nogal wat) uit de roulatie te nemen. Het zal wel met een sisser aflopen totdat er weer een volgende bus in een ravijn verdwijnt.
Met het komende Songkran-festival zullen de verkeersdoden opnieuw in het nieuws zijn. Reken op enkele honderden slachtoffers, alcoholgebruik is daarbij meestal de achterliggende hoofdschuldige—de meeste doden zijn overigens bestuurders van motorfietsen en scooters. De totaalscore van doden en gewonden gedurende de zes dagen met een ‘hoog risico’ wordt in de media nauwgezet bijgehouden, net als bij de jaarswisseling op 1 januari.

13-15 april: Songkran (in werkelijkheid: 11-16 april)

waterpretDe vieringen van Poi Sang Long zijn nog maar net voorbij of het monotome ritme van de gongen en drums lijkt zich voort te zetten in het gedreun van Songkran, het traditionele Thaise Nieuwjaar en watersmijtfestival. Chiang Mai is beroemd en berucht om de uitbundigheid van de viering, waar geen eind aan lijkt te komen. Voor menig toerist is het festijn een geweldige ervaring, buitenlanders die langer dan een paar jaar in Chiang Mai wonen ervaren het vaak als een jaarlijks terugkerende verzoeking. Een week van domme waterpret en ongeremd zuipen eist inderdaad het nodige van je energie en zenuwen.
Dat het watersmijten midden-april plaatsvindt is geen toeval. Thailand smoort dan gaar in de blakerende zon. Het kwik stijgt dagelijks met gemak tot boven de 40 graden Celsius en iedereen hunkert naar koelte en water. Maar echt regenen doet het nog nauwelijks in deze ziedende periode. Doorgaans pas in de weken na Songkran pakken de wolken wat langduriger samen en worden de regenbuien langer. Voor de boeren breekt dan de zware tijd aan dat ze de velden moeten klaarmaken voor het planten van de rijst.

zandstoepabodhiboom met stuttenHet watersmijten op Songkran kun je dus zien als een soort regenmakend ritueel. De overgang van de droge tijd naar de natte is voor de Thais die van het oude naar het nieuwe jaar, en dit gaat gepaard met de nodige reinigingsrituelen. In de woningen is er vaak sprake van een voorjaarschoonmaak. Boeddhabeelden worden in de tempels ook ‘schoongemaakt’ door er kopjes geparfumeerd water overheen te schenken. Jongeren tonen hun respect aan ouderen door water over de handen van die laatste te gieten.
Op de tempelterreinen wordt ook een groots respect aan de heilige bodhibomen getoond door met goud- en zilverpapier getooide stokken tegen de stam te plaatsen. De bodhiboom steunde de Boeddha ooit met het bieden van schaduw toen deze al mediterend het bereiken van de verlichting nastreefde. Ook worden er zandstoepa’s op de tempelterreinen gebouwd die met gekleurde papieren vlaggetjes worden getooid. Het vervaardigen van stoepa’s wordt gezien als een goede daad en op Songkran kan men het eigen karma dus weer flink opvijzelen.

bierflessen-gekte, zuurstofflessen-670Toegegeven, de ongecompliceerde waterpret en de beneveling door de alcohol domineren het festijn, zeker in Chiang Mai. Overal schallen oorverdovende, populaire liedjes door de straat, die de drinkgelagen begeleiden en vaak weer overstemd worden door het gejoel en geschreeuw van feestende en zuipende buurtbewoners. Pas ‘s nachts rond een uur of drie komt er een eind aan, niet zelden na een kortstondig hoogtepunt van glasgerinkel, hysterisch gejank en zo nodig de sirene van politiewagen of ambulance.
Hoe het Songkran in Luang Prabang (Laos) wordt gevierd staat beschreven in: Splashing Songkran celebrations in Luang Prabang .

cover festivals-b-670-c-May-June 2014-a
Wisakha Bucha 13 May 2014-b
Inthakin-7 maal-670-a met voorlopige datum

For the people living in and around Chiang Mai this annual ceremony is a major cultural event. They flock to Wat Chedi Luang, the temple with the huge, ruined chedi (pagoda) in the heart of the old town within the moats. In the compound of this temple is the foundation pillar (Inthakin), hidden in a inconspicuous building near the main entrance. For the occasion, dozens of shelves of split bamboo are placed around it, and here the thousands of visitors will offer flowers. Nearby, in front of the major wihan (assembly hall), a gilded Buddha image has been placed on a platform. Most of the year, this statue resides in one of the less known temples of the city, but during the week of the Inthakin Ceremony it is in the limelight of Chiang Mai’s religious and cultural life. As they do during Songkran (the mid-April traditional Thai New Year), the people pour perfumed water over the image, a cleansing and fertility ritual. It is believed that this image has rain making properties. More about the background of these colourful ceremonies in: Inthakhin ceremonies—Lawa spirits and the city pillar

Flowers  and incenceVoor de bewoners van Chiang Mai is dit een culturele evenement met een hoofdletter C.
Tijdens dit festival begeeft de lokale bevolking (uit de stad maar ook uit de omgeving) zich massaal naar Wat Chedi Luang in het hart van de oude stad. Op het terrein van de tempel staat de stichtingspilaar (Inthakhin) van de stad, waar de mensen bloemen zullen offeren op speciale tafeltjes van gespleten bamboe. Bij de ingang, voor de grote verzamelhal, staat een beroemd boeddhabeeld afkomstig uit een andere tempel in de stad op een podium.
Van dat beeld wordt aangenomen dat het over bijzondere krachten beschikt om te bewerkstelligen dat het het nieuwe jaar overvloedig zal regenen. De bezoekers staan er in de rij om bekertjes geparfumeerd water over het beeld te schenken, een ritueel dat veel wegheeft van de regenrituelen op Songkran, het traditionale Thaise Nieuwjaar midden-april.

Het festvival vindt doorgaans eind-mei of begin juni plaats en duurt een week. Wie meer wil weten over de achtergonden van het Inthakhin-festival zal aan zijn trekken komen bij het lezen van het artikel: Inthakhin ceremonies

culinair NIEUWCulinair: KHAO SOI en BOK door de MOLEN
Noord-Thailand is beroemd om zijn khao soi. Het is het epitoom van de Noord-Thaise keuken, wat hutspot is voor de Hollandse cuisine. Interessant is dat het gerecht niet van Noord-Thaise origine is. En verder is merkwaardig dat het geen rijst bevat, hoewel de naam (khao = rijst) dat suggereert. Maar het is een enorm lekker hapje als het goed is klaargemaakt. Meer hierover en over zestien eethuisjes in Chiang Mai waar je een goede khao soi kunt krijgen in de nieuwe post: khao soi.
Culinair hebben wij niet stilgezeten en nieuw is ook het recept voor een ‘unieke Hollandse hutspot’. Nieuw is dit niet: deze hutspot was misschien in de crisisjaren van de vorige eeuw bedacht en dat was niet in Holland maar ergens in Rheinland-Westphalen. De ingrediënten zijn gemakkelijk te krijgen in Chiang Mai en de hap is ideaal voor de vele Hollanders in Thailand die al gauw genoeg hebben van de Thaise keuken: niet bewerkelijk en zeer voedzaam. En ook buiten het Thaise winterseizoen smakelijk. Hierover in: Culinair—bok door de molen .

Snake bite mural Li-400breedSlangennieuws
Januari en februari waren dit jaar koude en droge maanden, en maart was heet en droog. Slangen houden zich dan rustig en je ziet ze zelden. Ik heb dan ook geen bijzondere waarnemingen te melden. Tijdens het regenseizoen is mijn blik op mijn tochten door de natuur meestal omlaag gericht om levende slangen of road kills op de weg te spotten, maar als er weinig slangen te vinden zijn richt mijn aandacht zich meer op de bloesems van bomen of wat er aan vogels in de bomen verscholen zit. Met wat geluk wist ik een paar keer een mooie vogel goed op de foto te krijgen en de winterstop van de slangen gebruikte ik onder meer om mijn foto’s van vogels te selecteren voor een bescheiden (en uiterst onvolledige) ‘fotogids’ van de vogels van Noord-Thailand—zie hier beneden.
Door de schaarste aan slangen ben ik ook vaker op andere plaatsen te vinden dan in ‘goed slangenbos’, zoals bij bijzondere rotsformaties of bij tempeltjes die wat interessants te bieden hebben. In Li in het zuiden van de provincie Lamphun belandde ik bij een tempel waar een lange buitengalerij tientallen muurschilderingen bevat die paneel na paneel een lokale legende uitbeelden. Het zijn tamelijk mooie, recente schilderingen met een goed oog voor de historische details van het leven eeuwen geleden.
Op een schildering wordt een van de helden door een cobra in zijn been gebeten (1) en aan de bruine kleur en het brilvormige teken op de verbrede hals van het dier is duidelijk te zien dat het een Siamese Spitting Cobra (Naja siamensis) betreft. In het laagland van Noord-Thailand is dit nu de voornaamste cobrasoort. Op het volgende paneel (2) zie je dat de held zich onprettig voelt: cobrabeten zijn bijzonder pijnlijk en in het verleden bestonden er geen antistoffen en respirators en was de mortaliteit waarschijnlijk hoog—geen leuk vooruitzicht als je gebeten bent. Het been is inmiddels gekneveld (iets wat tegenwoordig in de meeste gevallen bij een slangenbeet wordt afgeraden). Op het daarop volgende paneel (3) is de held in zijn dorp en ligt hij op een brits van bamboe. Dorpelingen roepen de geesten aan en smeken om zijn beterschap. Anderen huilen. Op de plaats van de beet heeft een lokale kruidendokter een papje van kruiden gesmeerd (tegenwoordig ook afgeraden), terwijl iemand met verse kruiden komt aanrennen.
Geen slangen in Pang Mapha. De afgelopen, ‘slangenloze’ maand maart ontving ik een e-mail van een Europeaan die graag in Mae Hong Son vertoeft, met name in het district Pang Mapha. Hij heeft een fobie voor slangen en alleen al het plaatje van een cobra (zie hierboven) kan ervoor zorgen dat hij door angststuipen wordt overvallen. Gelukkig komen er geen slangen voor in Pang Mapha, althans, dat hadden bewoners hem verteld. Hij kreeg hierover echter zijn twijfels en nam contact met me op. Ik moest hem teleurstellen: het wemelt in het district van de slangen, waaronder cobra’s en koningscobra’s. Maar ik probeerde hem ook gerust te stellen: met enkele eenvoudige voorzorgsmaatregelen is de kans heel klein dat je er door een slang wordt gebeten. Maar erg gerust was hij niet. ‘Als je nu toch door een slang wordt gebeten, wat staat je dan te doen?’ vroeg hij me in een andere e-mail.
De hele correspondentie en meer opmerkingen over angst voor slangen en slangenbeten in: Snake phobia in Pang Mapha.

Vogels van Noord-ThailandEnkele vogels gespot in maart. 1-2: Hop, Common Hoopoe (Upupa epops), in laagland in het district Hot, Chiang Mai (2014-03-24). 3-4: Grey-breasted Prinia (Prinia hodgsonii), in laagland langs de rivier de Ping in het district Pa Sang, Lamphun (2014-03-29).
VOGELS DETERMINEREN
Meer foto’s van vogels uit Noord-Thailand, slechte en heel slechte, maar ook wel een aantal wat betere in: Enkele vogels-some birds , Enkele vogels-some birds-02 en Enkele vogels-some birds-03. Met wat geluk vind je er een plaatje van de vogel die je gezien hebt en waarvan je zou willen weten tot welke soort hij behoort. (En met wat geluk heb ik er de goede naam bijgezet.)

bloemen en bloesems van maart-bEnkele bloemen in maart (2014)
Het vlammend geweld van de Flame of the Forest komt in maart aan zijn eind, maar talloze andere bijzondere bloemen en bloesems beginnen de aandacht te trekken. In de bergen stelen de bloemen van de Orchid Tree (Bauhinia variegata) [-zie boven] en de Tiger’s Claw of Coral Tree (Erythrina stricta) [] de show. Op sommige berghellingen zijn beide soorten talrijk en staan door elkaar heen wat een wonderbaarlijke mengeling van rood en wit geeft. De bermbegroeiing wordt vaak gedomineerd door de Composiet Eupatorium adenophorum []. Hun bloemen trekken zwermen vlinders aan. Een andere opvallende verschijning is Clerodendron infortunatum [] die plaatselijk soms ook talrijk is. Meer over planten en bomen die in maart in bloei staan in: Bloemen maart.

Meer binnenkort over:
The Art of Erosion. Enkele wonderbaarlijke (maar weinig bekende) erosiekunstwerken in Noord-Thailand: Pha Wing Chu in Hot en Pha Cho in Doi Lo.
– De dinosauriërs en heilige monniken van Nong Bua Lamphu

©SJON HAUSER: tekst en foto’s