Redactioneel-2012-05-september-oktober

waterbuffels

Waterbuffels.

SEPTEMBER & OKTOBER 2012
www.sjonhauser.nl www.sjonhauser.nl www.sj
NIEUW artikel: Thaise liefjes. Over oprukkende Tijgerstank en andere Composieten in het najaar. Met hersengymnastiek voor expats: Composieten—een rijkdom aan Thaise liefjes
AGENDA

cornbeetlesOKTOBER: Terwijl de rijstplanten in de velden gedijen, wordt overal in Noord-Thailand de maïs geoogst. Voor veel boeren is deze cash crop net zo belangrijk als de rijst. Meer hierover in het artikel: Corn or maize, essential crop for millions of Thai farmers .
Thais zijn dol op vechtsporten en in september is de vechtsport van de maand het worstelen van de neushoornkevers (rhinoceros beetles). Overal hangen stukken gepeld suikerriet waarop deze ‘Goliath’ kevers zich volvreten om in een goede conditie te zijn.

5 oktober: MKB Thailand lezingen in Chiang Mai. Colin de Jong uit Phatthaya vertelt over zijn ervaring met Nederlanders die in Thailand in de problemen raken.

Daarna geven Andre en Matthieu van AA Insurance informatie over verzekeren in Thailand (AA Verzekeringen).

Plaats: MKB stamcafé Hollanda Montri Guesthouse, 365 Charoenrat Rd. Tijd: 18.00 uur.
De toegang is gratis, maar als je van plan bent te komen, word je verzocht je op te geven via http://www.mkbthailand.com/de-2-vliegen-in-1-klap-lezing/ Hoe je bij het Hollanda Montri komt, vind je op www.hollandamontri.com

Chulalongkorn23 oktober is het Chulalongkorn Dag, een nationale feestdag ter ere van koning Chulalongkorn (Rama V) die van 1868-1910 de scepter zwaaide. Overal in het land worden kransen gelegd bij de vele standbeelden van deze zeer vereerde monarch.

Voor wie meer wil weten over de achtergrond van Chulalongkorn Day: King Chulalongkorn—the cult of the Great Modernizer

Enkele lokale evenementen in oktober zijn zeker de moeite waard, met name de boatraces op de rivier de Nan bij Nan of Phichit.
Die vinden tot begin november plaats:

29-30 oktober: boat races bij Wat Bun Yuen in Wiang Sa, 30 km ten zuiden van Nan
31 oktober: races bij Wat Sila Mongkhon in Tha Wang Pha, 40 km ten noorden van Nan

30 oktober, bij volle maan, wordt het einde van de drie maanden durende boeddhistische ‘vastenperiode’ gevierd, de zg. Ok Phansa. De mensen geven dan grootschalig donaties aan de tempels. Dit is een landelijk gebeuren.

vuurballennagaMaar op dezelfde dag, in de vroege avond, staan in de provincie Nong Khai (Noordoost-Thailand) honderdduizenden mensen op de oever van de Mekong om een wonderbaarlijk verschijnsel te aanschouwen: de Bang Fai Phaya Nak. Vuurballen flitsen vanuit de rivier hemelwaarts en zouden door de in de rivier levende, gigantische naga’s (mythologische waterserpenten) worden geproduceerd als eerbetuiging aan de Boeddha. Anderen menen dat het een natuurlijk verschijnsel is, vergelijkbaar met het vlam vatten van moerasgassen. En boze tongen beweren dat het zwendel is en dat er in het donker gewoon een bijzonder soort vuurwerk wordt afgevuurd.
Meer over het Bang Fai Phaya Nak-festival lees je in: Naga-vuurballen, mysterieuze lichtflitsen aan de Mekong

In Bakkum staat een huis…..TE KOOP

Van Duurenlaan 6

Van Duurenlaan 6

In Bakkum (gem. Castricum) staat een huis, een droomhuis. Aan de Van Duurenlaan, nummer 6. Drie minuten lopen en je bent in het bos.
Tien minuten wandelen en je bent in de duinen. Uitgestrekte weides liggen op vijf minuten. Maar het huis ligt zo mooi in een wilde tuin (bijna een bos) dat je bij wijze van spreken de deur niet meer uit wilt. Het is een prachtig oud huis en staat niet voor niets op de monumentenlijst. Het is rond 1916 gebouwd en oerdegelijk. In bijna honderd jaar is er nauwelijks iets aan verbouwd. Wel is het steeds goed onderhouden en het verkeert daarom in een goede staat. Een echt huis voor liefhebbers van natuur en rust. Weliswaar geen garage, CV en riante badkamer, maar dat kun je allemaal zelf aanleggen. Het is ook een huis met geschiedenis: van 1954-2011 woonden de Hausers hier. En wat de buren betreft kan een mens het niet beter treffen dan op nummer 6 te wonen, niets staat je levensgeluk hier meer in de weg. En dat voor slechts drie ton. Je bent eigenlijk wel gek als je het niet koopt.
Meer informatie bij Hopman ERA Makelaars: www.hopman.nu
(ideële reclame)
Hoe belandden Hedwig (1920-2007) en Theo Hauser (1917-2011) in Bakkum waar ze hun leven lang intens genoten van hun pand aan de Van Duurenlaan? Een levensschets van de laatste: Theo Hauser, voetballen, vissen, samen met Hedwig op pad

waterbuffelWaterbuffels en tingharanootjes

In het nog niet zo verre verleden was de waterbuffel of karbouw het onmisbare werkdier waarmee in het regenseizoen de rijstvelden werden geploegd. Maar een buffel die een ploeg voorttrekt heb ik in Thailand al in vele jaren niet meer gezien. Wanneer het de laatste keer was? Ik weet het niet meer.

Ik herinner me nog wel goed dat ik in 1993 met een gezelschap NBBS-reizigers in de buurt van Khorat bij velden stopte waar een boer achter zijn karbouw met ploeg door de modder sjokte.
Twintig jonge Nederlanders met hun camera in de aanslag volgden me over een smal dijkje om het tafereel van naderbij te aanschouwen. De waterbuffel vertrouwde het niet helemaal en bleef snuivend staan. Vervolgens sloeg het dier op hol. Met een verbazingwekkende vaart rende het de velden in, de zware ijzeren ploeg achter zich aan stuiterend, zoals een leeg conserveblikje vroeger op luilak achter je fiets. Op zeker honderd meter afstand stopte de waterbuffel en bleef afwachtend staan.
De boer stond met lege handen temidden van de blubber en lachte als een boer met kiespijn. Ik maakte een vaag verontschuldigend gebaar en evenlater ging de bustocht weer verder.

Tegenwoordig gebeurt het ploegen en eggen machinaal met ‘ijzeren buffels’, een soort handtractoren aangedreven door een klein benzinemotortje. Ze zijn sneller dan de echte buffels en ze ploegen dieper. Boeren die er zelf geen hebben huren zo’n ding voor een aantal dagen of weken.

Al zijn de waterbuffels afgedankt als werkdier, je ziet ze nog vaak. Soms grazen er hele kuddes op de braakliggende velden, of je ziet kleine groepjes ondergedompeld in modderpoelen. De tijd dat de kleine kinderen voor de huisbuffel op de boerderij zorgden en er een band van genegenheid met het dier kon groeien is echt voorbij. Het is nu gewoon slachtvee.
En Multatuli’s verhaal over Saïdja en Adinda, Indische kinderen die door hun waterbuffel tegen de aanval van een tijger worden beschermd — de tijger wordt aan de hoorns van de buffel geregen — is al weer 150 jaar oud.
De enorme fysieke kracht en de goedheid van het dier, de attributen die in het verhaal worden benadrukt, hebben de tand des tijds overleefd, al wordt de buffel in Thailand ook vaak met domheid geassocieerd. ‘Khwai’ (waterbuffel) is een populair scheldwoord dat zoveel als ‘domme lul’ betekent.

ijzeren buffel

Met de ijzeren buffel op weg naar de velden.

In de jaren tachtig maakte het Filipijnse woord voor de waterbuffel, Carabao, opgang in Thailand.

Het was ook de naam van de razend populaire Thaise popgroep Carabao die met sociaal bewogen hits als Made in Thailand en Bua Loi alle verkooprecords verbrak.
De kansarme boerenzoons en –dochters herkenden zichzelf in menig geëngageerd lied van de langharige muzikanten.

Het vignet van de popgroep, de gestileerde kop van een waterbuffel, kwam je werkelijk overal tegen, ook al omdat de groep, die de Thaise hang naar buitenlandse consumptieproducten hekelde, er niet vies van was zich zelf door Coca Cola te laten sponsoren.

Een aantal jaren geleden promootte Carabao—al mannen op leeftijd, maar nog steeds populair—grootschalig een nieuw energiedrankje, Carabao Daeng (Rode Waterbuffel), het antwoord op het bekende Krathing Daeng (Rode Gaur—de Gaur is een kolossaal wild rund), in Nederland bekend als Red Bull.

2 flesjes energiedrankKrathing Daeng was ook de naam van een ultrarechtse paramilitaire beweging die midden jaren zeventig een grote rol speelde bij het geweldadig neerslaan van progressieve linkse bewegingen die opgang maakten, waaronder boerenbewegingen die allerlei hervormingen op het platteland nastreefden.

Ik ga hier niet verder op in, wat ik wil zeggen is dat logo’s met buffels, met name de kop van de waterbuffel, een opmerkelijk aspect van het Thaise ‘sociale landschap’ vormen.
Je kunt overigens geen Thais folk café vinden zonder één of meer schedels van waterbuffels aan de muur of bij de ingang.
En menig plattelandswoning is met een aantal van deze gehoornde schedels getooid.

Maar niet alle gehoornde vignetten op uithangborden en bill boards zijn gestileerde waterbuffels.

Op het echte, ‘onbedorven’ platteland zie je soms kleine witte spandoeken langs de weg met daarop een paar zwarte hoorns geschilderd.

In de buurt zit doorgaans een boer onder een parasol of afdakje van bamboe en bladeren.
Niet om zijn waterbuffel te verkopen, maar om zijn partij tingharanootjes (in het Thais: krachap) te slijten.

krachap

Krachap.

Die circa acht centimeter grote noten lijken sprekend op miniatuurhoorns van de waterbuffel.
Het zijn de vruchten van de waterplant Trapa bispinosa var. incisa.

Ze zijn meestal gekookt en kraak je de schaal dan stuit je op een spierwit, zacht vruchtvlees dat wat wegheeft van gekookte aardappel. De smaak is zacht en heel bijzonder.

Je vindt deze noten overwegend in het regenseizoen en de vroege winter.
Veel kom je ze beslist niet tegen; het is een zeldzame snack.
Een zakje met 20 tot dertig van deze horny nuts kost ongeveer twintig baht. Moet je proberen!

Bijzondere natuurreizen: met expert de mooiste natuur in onbekende delen van Noord-Thailand verkennen

Het is nu mogelijk onder mijn begeleiding zes dagen lang de mooiste natuurgebieden en het interessantste platteland van Noord-Thailand te verkennen. De reis is bestemd voor kleine groepjes (van 4 tot 8 personen) en gaat van Phitsanulok naar Chiang Mai.
De reizen worden uitgevoerd onder de vleugels van het reisbureau Greenwood Travel in Bangkok. Meer informatie:
www.greenwoodtravel.nl/Thailand/nanroute.php en http://www.greenwoodtravel.nl/Thailand/wang-chin-route.php
Er is keuze uit twee routes. Beide tochten gaan per comfortabel minibusje door overwegend toeristisch maagdelijke gebieden. We leggen heel wat kilometers af, maar zitten zelden langer dan een uur achtereen in de wagen. Voortdurend stoppen we en maken we korte wandelingen naar bezienswaardigheden: stukjes dicht bos vol boomvarens, bizarre rotsformaties, velden waar boeren aan het werk zijn.
Hauser in de jungle Na een verblijf van 25 jaar in Thailand heb ik de nodige kennis van de natuur en het platteland en daarmee hoop ik een extra dimensie aan deze reis te geven. Ik word bijgestaan door de gids die tevens chauffeur is. Behalve natuur en platteland (ca. 70%) staan er ook de nodige culturele bezienswaardigheden (ca. 30%) op het programma, zoals tempels en bijzondere geestenhuisjes. De accommodatie onderweg bestaat niet uit vijf sterren-hotels (die zijn er niet), maar uit mooi gelegen resorts voorzien van essentiële comfort zoals badkamer, airconditioning en koelkast.
De eerste route, de Wang Chin-route (T1951), gaat via het het schitterende Phu Hin Rong Kla nationaal park en de ruïnes van Si Satchanalai naar Wang Chin waar we in een resort met zwembad temidden van puur platteland verblijven. Daarna steken we door naar het westen en maken wandelingen door de fascinerende natuur rond de Op Luang Kloof en de nevelwouden op Doi Inthanon, Thailands hoogste berg (2565 m). De reis eindigt in Chiang Mai.
Van de tweede route, de Nan-route (T1952)
, zijn de eerste twee dagen hetzelfde aan de Wang Chin-route, maar op dag koersen we noordwaarts naar Thailands grootste teakboom en maken een boottocht over het Sirikit-stuwmeer. Via Nan belanden we in het unieke oerbos van het Doi Phu Kha nationaal park. Na een tempeltocht in Nan en het bezoek aan een Mlabri-nederzetting bereiken we het aan een meer gelegen Phayao.
De laatste dag gaat via een enorm boeddhabeeld en een bezoek aan de werkplaatsen van steenhouwers naar een fraaie waterval naar de prachtige Mueang On-grot en tegen de avond bereiken we Chiang Mai.

Alle tekst en foto’s©SJON HAUSER

Bloemen van de maand: Vlijtige Liesjes uit de bergen

Impatiens Tha Song Yang

Impatiens Tha Song Yang

Als bloemen van de maand september wil ik de wilde Thaise ‘vlijtige Liesjes’ uitroepen — of is het ‘vlijtig Liesjes’?

In het regenseizoen zijn deze planten met hun prachtige donkerroze bloemen erg algemeen in de bergen van Noord-Thailand. Ze zijn vooral te vinden in het evergreen bos boven de 800 m en hebben een voorkeur voor open, lichte plekken.
Daarom zie je ze veel langs wegen en paden die door het bos kronkelen. Ze zijn al jaren een vertrouwd beeld voor me als ik op de motorfiets door de bergen rijd, maar dit jaar wilde ik weten welk plantje het precies is.

De gelijkenis met de tuinplant is groot en je gaat daarom zoeken bij de familie der Balsemienachtigen. In de bekendste Thaise plantenboeken vond ik niets wat erop lijkt—planten uit de bergen worden daarin vaak nogal stiefmoederlijk behandeld. Maar uiteindelijk belandde ik via een plaatje in een boek over ‘planten uit het bos’ in het Forest Harbarium. Wat bleek? Er bestaat een aantal soorten van deze wilde donkerroze vlijtige Liesjes, Sommige lijken sterk op elkaar en verschillen slechts in luttige details. Bij nadere inspectie van foto’s die ik in de loop van de jaren van de bloeiende plantjes heb gemaakt op verschillende plaatsen in de bergen blijken ook de nodige verschillen te bestaan.

Impatiens Doi Inthanon

Impatiens Doi Inthanon

Kennelijk heeft menig berggebied zijn eigen soort geëvolueerd. De latijnse namen van sommige soorten roepen dat beeld ook op, zoals Impatiens phuluangensis (op Phu Luang in Loei), Impatiens chiangdaoensis (in en om Doi Chiang Dao in Chiang Mai). We gaan ons hier niet bezighouden met de verschillen tussen die lokale soorten.

Waar je Impatiens spec. of in het Thai thian genoemd veel vind? Enkele plaatsen: rond de top van Doi Pui, langs de wegen op Doi Inthanon, met name het eerste stuk van de afdaling naar Mae Chaem, in de bergen van Doi Saket en Mueang Pan langs Highway 1252, aan de weg naar Pai (Highway 1095) op een hoogte van 900 m of hoger.
Maar ook verder van huis, zoals langs Highway 105 (Tha Song Yang, Tak) en Highway 1090 (Phop Phra en Umphang, Tak) bloeien ze uitbundig. Wees snel om hier van deze prachtige bloemetjes te genieten, want in oktober beginnen ze weg te kwijnen.

Doi Inthanon snap weed

Doi Inthanon snap weed.

Overigens staat op de top van Doi Inthanon nu de verwante Impatiens jurpia (Doi Inthanon snap weed) met prachtige gele bloemetjes de show te stelen. Ook al een voornamelijk lokaal plantje.

Een van de mooiste Impatiens-soorten is I. psittacina of de Parrot Flower met zijn licht roze, gestreepte kroonblaadjes. Het zeldzame plantje is slechts bekend van bepaalde delen van Noord-India en Myanmar en —zo wordt in een artikel op Wikipedia gesteld—komt bovendien op één plaats in Noord-Thailand voor.

Die plaats meende ik enkele dagen geleden gevonden te hebben: op de top van Doi Inthanon. Nadat ik vanaf het monument ter ere van een Noord-Thaise vorst bij een bos van het gele ‘Doi Inthanon snapweed’ was afgedaald naar de parkeerplaats, viel mijn oog op een slordige bos ‘bermvegetatie’ tussen de bumper van een geparkeerde auto en een vuilniscontainer.

Impatiens spec., Doi Inthanon

Impatiens spec., Doi Inthanon

De lichtroze, soms bijna witte bloemetjes, lijken sprekend op een vliegende papegaai!! Een verrassing was dat de rijpe, langwerpige peultjes zich bij aanraking net zo gedragen als die van de springbalsemien: ze rollen zich plotseling op waarbij de zaadjes weggeschoten worden. Maar de zeer zeldzame I. psittacina is het plantje waarschijnlijk niet. De bloemetjes van de laatste zien er in een illustratie die in 1900 is gemaakt heel anders uit: de lange spoor ontbreekt bijvoorbeeld en eigelijk lijkt het bloemetje op Doi Inthanon veel meer op een vliegende papegaai. I. psittacina op de tekening lijkt wel op een zittende papegaai. En ook zou I. psittacina geen springzaadjes hebben.

Overigens is de bekende tuinplant Vlijtig Liesje doorgaans een gekweekte variëteit van een plant die oorspronkelijk uit Nieuw-Guinea komt (Impatiens hawkeri).
De veel in wilde tuinen gekweekte springbalsemien is daarentegen de struikachtige Himalayan Balsam (Impatiens glundulifera) die in Europa genaturaliseerd is en hier en daar een plaag is geworden.

Regenseizoen: Rijst in de rijstvelden, bloedzuigers en paddestoelen in het bos.
Het platteland in Noord-Thailand wordt gedurende het regenseizoen gedomineerd door de rijstbouw. In september is de meeste rijst in de velden geplant en is het laagland vanuit de lucht bekeken een enorme lapjesdeken van groen. In oktober begint men vaak de rijst al te oogsten. Wil je meer over de rijstbouw weten: Rijstbouw in Noord-Thailand—zaaien, overplanten, oogsten. De gehele rijstcyclus staat hierin beschreven en het verhaal is rijk geïllustreerd.
Tijdens het regenseizoen is de natuur volop ontwaakt en bruist zij van het leven.
Koereigers en ooievaars fourageren bij honderden in de vaak onder water staande velden. Van de slangen wemelt het, terwijl je die in de winter (het droge seizoen) weinig ziet. En in dicht bos kunnen de bloedzuigers zo talrijk zijn dat ze een wandeling door de frisse natuur wel eens verpesten — je bent dan voortdurend bezig de bloedzuigers van je af te plukken.

Een poster die waarschuwt tegen het plukken en eten van gidtige paddestoelen.

Een poster die waarschuwt voor giftige paddestoelen.

Ook de rijkdom aan kleurige paddestoelen, die in het regenseizoen de bossen kleur geven, heeft een duistere kant. Veel soorten kun je goed eten en zijn smakelijk. Plattelanders trekken dan ook massaal het bos in om paddestoelen te plukken. Maar net als in Oost-Europese landen, waar het verzamelen van paddestoelen ook populair is, is de kennis van deze sponzige voortplantingsorganen minimaal. Vaak baseert men zich bij het onderscheid tussen giftige en eetbare soorten op een aantal fabeltjes. Met als resultaat vele gevallen van zware vergiftiging. Ik was onlangs in een dorpje in Phetchabun waar kort ervoor vier mensen waren gestorven na het eten van zelf geplukte paddestoelen. Wil je meer weten over paddestoelen in Thailand:Thai mushrooms—delicacies and things of beauty
Als je ervan houdt de natuur en het platteland op een motorfiets te verkennen, dan brengt het regenseizoen ook nadelen met zich mee. De natte en van de modder soms spekgladde wegen eisen dan al je concentratie op. En tegen een lang aanhoudende regenbui is geen poncho of regenpak opgewassen — je begint geleidelijk te verkleumen terwijl lippen, wangen en oogleden gegeseld worden door de spetters.

Slangennieuws: Nieuwe Thaise bronzeback-soort een feit

Dendrelaphis cyanochloris.

De Blue Bronzeback (D. cyanochloris)

D. nigroserratus

De nieuwe bronzeback, Dendrelaphis nigroserratus.

Ik had al eerder gerapporteerd over een schitterende bronzeback die ik zo nu en dan in het bergbos van de provincie Tak tegenkwam en hoogst waarschijnlijk een nog niet eerder beschreven nieuwe soort betreft. Bijzonder is dat de nieuwe soort (foto rechts) een uiterst karakteristieke tekening op de nek heeft, maar in andere opzichten (schubben op de kop en aantal buikschubben) vrijwel identiek is aan de Blue Bronzeback (Dendrelaphis cyanochloris) op de foto links. Nadat er een geschikt exemplaar was gevonden en geconserveerd om als holotype te fungeren, begonnen bronzeback-experts Johan van Rooijen en Gernot Vogel aan een publicatie over de nieuwe soort te werken. Deze beschrijving berust voor een deel op foto’s die ik in de loop van de jaren van exemplaren had gemaakt. Een beetje ongebruikelijk, want de meeste slangenbeschrijvingen zijn gebaseerd op exemplaren die ergens in potten alcohol in musea liggen opgeslagen. Mijn fotomateriaal belandde uiteindelijk netjes gedocumenteerd in een museum (in Bonn) zodat er officieel aan gerefereerd kon worden. En deze maand (juli) verscheen de publicatie dan eindelijk in het vooraanstaande tijdschrift Zootaxa:
Gernot Vogel, Johan van Rooijen & Sjon Hauser. A new species of Dendrelaphis Boulenger 1890 (Squamata: Colubridae) from Thailand and Myanmar. Zootaxa 3392: 35-46 (2012).
En zo schrijdt de wetenschap stap voor stap verder. De nieuwe soort kreeg de toepasselijke naam Dendrelaphis nigroserratus. Op deze website staat hij al een tijd beschreven als nog niet geïdentificeerde soort: Dendrelaphis spec., een bronzeback uit West-Thailand.

reclame boekZacht als Zijde

©SJON HAUSER: tekst en foto’s