Oreocryptophis porphyraceus, de schuwe Red Mountain Racer

Een jonge red mountain racer uit het Doi Suthep-Pui nationaal park.

Een jonge Red Mountain Racer uit het Doi Suthep-Pui nationaal park in Chiang Mai.

Tot voor kort werd de red mountain racer tesamen met de bekende Copperhead Racer en andere racers uit de regio ondergebracht in het genus Elaphe, maar de resultaten van vergelijkend onderzoek van mitochondriale genen en ribosomaal DNA toonden aan dat deze soort (voorheen: Elaphe porphyracea) in een eigen genus geplaatst dient te worden, waarvoor aanvankelijk Oreophis (1) werd gekozen. Deze naam werd onlangs echter vervangen door Oreocryptophis. (2)

Red Mountain Racer (Oreocryptophis porphyraceus)

Deze soort wordt ook wel de Red Bamboo Trinket snake genoemd.

Thaise naam: ngu thang maphrao daeng – งูทางมะพร้าวแดง

of ngu bong fai – งูบ้องไฟ

Deze slang komt voor in bos dat op een hoogte van minstens 1000 meter in de bergen ligt. Het is een middelgrote slang die een meter lang kan worden. De rugschubben zijn glad en steenrood bij jongen dieren, roodbruin bij oudere. In het juveniele stadium zijn er 18-20 zwarte dwarsbalken met een dun wit randje die over het lichaam inclusief de staart lopen. In oudere dieren nemen  deze dwarsbalken dezelfde (roodbruine) kleur van de rest van de rugzijde aan, met uitzondering van een zwarte rand. Aan beide kanten van de wervelkolom loopt een zwarte lengtestreep vanaf het midden van het lichaam tot aan de punt van de staart. Vanaf het oog loopt een zwarte streep naar de eerste dwarsbalk in de nek, en over het midden van de schedel loopt een zwarte streep vanaf de snuit naar achteren maar bereikt de eerste dwarsbalk net niet. De buik is egaal wit, alleen de laterale randen van de ventrale schubben hebben dezelfde (roodachtige) kleur als de rug.

Deze juveniele red mountain racer uit het Doi Suthep-Pui national park in Chiang Mai werd gevonden op een hoogte van 1600 meter.

Deze juveniele red mountain racer uit het Doi Suthep-Pui nationaal park in Chiang Mai werd gevonden op een hoogte van 1600 meter.

Deze slang is actief gedurende de dag maar leidt een nogal schichtig, verborgen bestaan waardoor hij weinig wordt waargenomen; de nieuwe geslachtsnaam Oreocryptophis verwijst daarnaar. Hij is snel en schuw en moeilijk te spotten. Dood gereden exemplaren die ik op de wegen heb gevonden wijzen er echter op dat hij tamelijk algemeen en wijdverbreid is in het noorden.

Hij komt voor in de Doi Suthep-Pui, Doi Inthanon, Chiang Dao en Huai Nam Dang nationaal parken in Chiang Mai, het Chae Son nationaal park in Lampang, het Doi Phu Kha nationaal park in Nan, in de bergen in de districten Wiang Pa Pao, Wiang Kaen en Thoeng (Chiang Rai), Pai en Mae Sariang (Mae Hong Son), Phop Phra and Umphang (Tak) en in waarschijnlijk nog andere berggebieden in het noorden. De gevonden exemplaren behoren alle tot de ondersoort Oreocrytophis porphyraceus porphyraceus. Ik heb de soort ook al gezien in de flessen ya dong met slang die bijvoorbeeld te koop zijn in Mae Salong of op een markt in Laos, aan de overkant van de Mekong bij Sop Ruak, bij het drielandenpunt. Ze zijn dan niet goed te herkennen omdat de rode kleur in de alcohol is verdwenen. De herkomst van de slangen is moeilijk te achterhalen. (3)

De Thaise naam ngu bong fai betekent ‘raketslang’, terwijl de naam ngu thang maphrao daeng suggereert dat hij nauw verwant is aan de Copperhead Racer (Coelognathus radiatus) maar rood is. De meeste Thai, ook in bergstreken waar de slang algemeen is, zijn niet vertrouwd met deze namen. Ze kennen wel ngu daeng (‘rode slangen’) maar lijken nauwelijks onderscheid te maken tussen deze niet-giftige soort en de rode, giftige MacClelland’s Coral Snake die in dezelfde habitats voorkomt.

Een close up van de huid van een volwassen exemplaar uit het district Umphang in Tak dat werd gevonden op een hoogte van ongeveer 1100 meter. Van de zwarte dwarsbalken bij de juveniele dieren resteert slechts de rand, de rest is opgevuld met roodbruin pigment.

Details van een volwassen exemplaar uit het district Umphang in Tak, gevonden op een hoogte van 1100 meter. Van de zwarte dwarsbalken bij de juveniele dieren is slechts de rand over, de rest is roodbruin geworden.

De ondersoort Oreocrytophis porphyraceus coxi met zwak ontwikkelde dwarsbalken en duidelijke zwarte lengtestrepen die van de snuit tot de staart lopen, is bekend uit het Phu Luang Wildlife Sanctuary in Loei, Noordoost-Thailand, waar hij voorkomt op een hoogte van 850 meter en hoger. Andere ondersoorten met afwijkende kleurpatronen zijn bekend uit West-Maleisië, Zuid-China, Taiwan en Cambodja en Taiwan. (4)

De soort was het eerst in 1839 door Cantor beschreven als Coluber porphyraceus. De beschrijving berustte op een individu afkomstig uit Sikkim. Een jong individu dat daar waarschijnlijk ook vandaan kwam, maar dat verkeerd gelabeld was als afkomstig uit Singapore werd in dezelfde publicatie 1839 beschreven als Psammophis nigrafasciatus.

Schulz en medewerkers wisten onlangs de verwarrende situatie die daardoor ontstaan was op te helderen: ‘Der ursprünglich angeführte typusfundort “Sincapore” beruht auf einer Verwechslung. Da es somit bei Psammophis nigrofasciatus und Coluber porphyraceus um identische Taxa handelt, die außerdem in der gleichen Arbeit von CANTOR (1839) beschrieben wurden, gilt Art. 69, Empfehlung 69a.10. des ICZN (2000) der “Vorrang auf Grund der Abfolge”. Somit fällt der Name Psammophis nigrafasciatus CANTOR, 1839: 53 in die Synonymie von Oreocryptophis porphyraceus porphyraceus (CANTOR, 1839: 51).’ (5)

©Sjon Hauser: tekst, foto’s en kaartwerk.

1. Utiger, Urs, Notker Helfenberger, Beat Schätti, Catherine Schmidt, Markus Ruf and Vincent Ziswiler, 2002. Molecular systematics and phylogeny of Old and New World ratsnakes, Elaphe auct., and related genera (Reptilia, Squamata, Colubridae). Russian Journal of Herpetology, 9 (2): 105-124.

kaart met distributie soort

Een kaart van Noord-Thailand met daarop de vindplaatsen van de red mountain racer aangegeven.

2. Utiger, Urs, Beat Schätti and Notker Helfenberger, 2005. The oriental Colubrine genus Coelognathus Fitzinger, 1843, and classification of Old and New World ratsnakes (Reptilia, Squamata, Colubridae, Colubrinae). Russian Journal of Herpetology, 12 (1): 39-60.

3. Een foto van een fles ya dong met red mountain racer staat in: Christian Goodden, 1999. Around Lan-Na. A guide to Thailand’s northern border region. From Chiang Mai to Nan. Jungle Books, Halesworth. De twee slangen in de derde fles van links op de zevende foto van het fotokatern zijn zonder twijfel Oreocryptophis porphyraceus. De ‘snake whisky’ was gefotografeerd in Mae Salong.

4.   Das, Indraneil, 2010. A Field Guide to the Reptiles of Thailand and South-East Asia. Asia Books, Bangkok: 295.

5.   Schulz, Klaus-Dieter, Notker Helfenberger and Basundhara Chettri, 2010. Psammophis nigrofasciatus Cantor, 1839, ein Juniorsynonym von Oreocryptophis porphyraceus porphyraceus (Cantor, 1839). Sauria, Berlin, 32 (3): 31-38.