Kuifje in de derde wereld

Kuifje-cover-03-870
Sjon Hauser, Kuifje in de derde wereld. onzeWereld, augustus 1988: 20-26

De populaire verhalen van de stripheld Kuifje hebben enorme invloed gehad (en hebben dat nog) op de beeldvorming over de derde wereld. Voor hele generaties betekenden de Kuifje-albums een eerste kennismaking met deze in nevels en mysteries gehulde wereld.
Kuifje ontmoette ook kritiek. Hij zou racistische trekjes hebben, kruistochten voeren tegen de islam en Latijnsamerikaanse bevrijdingsbewegingen belachelijk maken. Maar er is één troost: de grootste boeven blijken toch steeds weer westerlingen te zijn.
Hergé, de tekenaar van Kuifje, was steeds een kind van zijn tijd.Kuifje houdt ons dan ook een interessante spiegel voor. Sjon Hauser gaat na in hoeverre de invloedrijke stripverhalen een correct beeld van de derde wereld geven.

©SJON HAUSER

Wie Vlucht 714 (1968), een van de laatste avonturen van star-reporter Kuifje, openslaat, stuit direct op een van de klassieke misverstanden die op rekening komen van het slechte gehoor van professor Zonnebloem. Als het gezelschap Kuifje-Haddock-Zonnebloem uit een Boeing 707 stapt, stelt kapitein Haddock terecht dat ze in Jakarta zijn geland.
‘Vreemd, heel vreemd! Ik dacht stellig dat dit Djakarta was…’ antwoordt Zonnebloem, die altijd alles verkeerd verstaat. De spraakverwarring escaleert daarop, totdat Zonnebloem ten slotte woedend wijst naar een bord Kemajoran (Djakarta) International Airport.: ‘Kijk daar nou eens! Zijn we in Djakarta, ja of nee?.
Wie ooit op dit oude vliegveld van Jakarta is gearriveerd, zal op het eerste plaatje van Vlucht 714 echter meteen Kemajoran herkend hebben. Onder de buik van de Boeing doemen in de verte palmbomen op met daartussen de lage huisjes met rode pannendaken. Het beeld is zo treffend dat je bijna de Javaanse kinderen in het gras langs de startbaan ziet spelen.
Dit soort fijne details vinden we vaak in de Kuifje-strips, met name de latere, en ze bewijzen dat striptekenaar Hergé de lokaties voor de avonturen nauwkeurig bestudeerde. Bijna de helft van die avonturen speelt zich af in de derde wereld en de populaire stripverhalen moeten bij huidige generaties de beeldvorming over die derde wereld hebben beïnvloed.

Natuurlijk valt er wel eens wat aan te merken. Wanneer in Vlucht 714 het privé-vliegtuig van miljardair Carreidos het zeil van een Makassarschoener aan flarden vliegt, is het niet waarschijnlijk dat een van de bemanningsleden van het schip in Bahasa Indonesia vloekt: ‘Kurang adjar! Apa tidah bisa lihat sajapoenja lajar! Apa gila!’ (Onbeschoftelingen! Kan je niet zien dat ik een zeil heb! Je bent niet wijs! en dat in inconsequente ‘koloniale’ spelling.) Dat de door aartsschurk Rastapopoulos misleide Sondonesische vrijheidsstrijders even later met elkaar in de lingua franca van de archipel babbelen komt opnieuw vreemd over. Door twee rebellen die de wacht houden als kletsmeiers voor te stellen die over sambal ulek en lekker eten keuvelen wordt echter weer veel goed gemaakt.

In zijn boekje Is Kuifje in Tibet geweest? geeft Ronald Poelmeyer een opsomming van ‘fouten’ in Kuifje in Tibet (1960). Maar na het lezen ervan neemt onze bewondering eerder toe voor de moeite die Hergé gedaan heeft de moeilijk toegankelijke en onbekende landstreek realistisch in woord en beeld te brengen. Dat er soms wat te veel hout in de woningen in een bosarme omgeving verwerkt zit, doet daar weinig aan af.
Ook de fauna van het onbewoonde eiland Bomba, dat niet zo ver van Sumbawa moet liggen (Vlucht 714) doorstaat de toets van de zware kritiek. Het opdoemende ‘stuk brontosaurus uit de prehistorie’ is een goed gelijkende reuzenvaraan die we nog vinden op het nabij gelegen eiland Komodo. En de schichtige neusaap, waarvan de enorme neus Rastapopoulos’ trouwe assistent Allan wat ontactisch doet denken aan de neus van zijn baas, vinden we op Borneo, waar hij Orang Belanda of ‘Hollander’ genoemd wordt. Een kwestie van slechts een paar honderd kilometer.

Lees het hele verhaal als PDF (gratis): download here  Kuifje in de derde wereld-1988  (2.5 MB)

3 ill-Kuifje-870