Kathoei, Thailands derde geslacht

kathoei voert pauwendans op

Een kathoei voert de pauwendans op in Bangkok.

Kathoei — het derde geslacht

Heren reizigers, weest op uw hoede!
Overal liggen zij op de loer om u te verleiden. Zij zijn de vlees geworden ambivalentie van de oosterse cultuur.
‘Zoals zij het doen, daar kan geen vrouw tegenop,’ hoort men soms. Maar veel mannen zullen van een koude kermis thuiskomen.

‘Een travestiet is het best te herkennen aan de adamsappel — en een sjaal om de hals is zelfs jezelf regelrecht verraden,’ stelt de Lonely Planet Thailand-gids belerend onder het kopje ‘Pattaya’. In dit pretoord groeiden theatershows met transseksuelen uit tot internationaal vermaarde attracties.

Brave burgers beweren wel dat de kathoei (transseksuelen) in Thailand een recente uitwas zijn, overgewaaid vanuit het verderfelijke Westen. Maar in reisverslagen uit de negentiende eeuw worden ze al regelmatig genoemd. Volgens een Noord-Thaise schepppingsmythe was één van de drie eerste mensen zelfs transseksueel. Uit jaloezie begaat deze een moord, maar koek en ei is het nooit in zulke verhalen. Traditioneel beschouwen Thais de transseksueel als het beklagenswaardige gevolg van een slecht karma, tegenover wie ze vrij tolerant staan.

Ook in andere Zuidoost-Aziatische landen is het ‘derde geslacht’  opvallend aanwezig. In Theroux’ The Great Railway Bazaar komt een Laotiaanse transseksueel ter sprake: ‘This wasn’t really a man — it was a girl with a prick!’ En begin jaren vijftig trokken ze in Saigon flink de aandacht: ‘Op zijn minst zo begerenswaardig als de meeste Europese vrouwen,’ schrijft Graham Greene in The Quiet American. Straten in Penang of Jakarta zijn nu berucht om paraderende transseksuelen en ook in de bars van Phnom Penh hangen ze weer kirrend rond.

Tum

Kickbokser-kathoei Tum in de ring.

Transseksuelen zijn beslist niet alleen werkzaam als prostituee. In Thailand werken meer kathoei als ‘marktvrouw’, pompbediende of verkoper van rouwkransen. Maar Tum was toch wel uniek en een sensatie: in 1998 maakte hij furore als muai thai (kickboks)kampioen. In een kort shirtje dat zijn tepels bedekte en opgemaakt met lippenstift en mascara, sloeg hij zijn stoere tegenstanders murw. Meer dan tien jaar later, in 2011, is er een andere primeur: met de nodige publiciteit introduceert een Thaise luchtvaartmaatschappij de eerste transseksuele stewardessen.

Een goede verklaring voor de ‘populariteit’ of het veel voorkomen van transseksualiteit in Thailand en buurlanden ben ik nooit tegengekomen. Antropoloog Lévi-Straus heeft eens een verband gelegd tussen boeddhisme en androgynie (boeddhabeelden zijn soms opmerkelijk feminien), anderen menen dat ‘boeddhistische tolerantie’ of de traditioneel sterke positie van de vrouw er iets mee te maken heeft. Ook moet het voor de tengere, weinig behaarde Oost-Aziaten gemakkelijker zijn zich vrouw te voelen.

Westerse seksuologen zoeken de oorzaak van (westerse) transseksualiteit nu vooral bij biologische processen vlak voor of na de geboorte. Als dat zo is, dan zijn er in Zuidoost-Azië kennelijk ruimschoots zulke genetische of biologische factoren in het spel. Niets is daarover bekend. Eén oosters mysterie blijft zo tenminste gelukkig over.

©Sjon Hauser

Een eerdere versie van dit verhaal verscheen in de Volkskrant.
Meer over transseksualiteit in Noord-Thailand in het verleden in het (Engelstalige) artikel: Transsexuality in northern Thailand.