Gonyosoma oxycephalum, de Red-tailed Rat Snake

Een 2-meter red-tailed rat snake klimt van tak naar tak in het tropisch regenwoud van het Khao Sok nationaal park in Zuid-Thailand.

Een red-tailed rat snake klimt van tak naar tak in het tropisch regenwoud van het Khao Sok nationaal park in Zuid-Thailand.

In Noord-Thailand wordt het genus Gonyosoma vertegenwoordigd door een enkele soort, de red-tailed rat snake (Gonyosoma oxycephalum). Enkele jaren geleden werd op grond van moleculaire en morfologische gegevens de in het noorden vrij algemene green trinket snake ook tot dit genus gerekend (zoals al in 1864 door Günther was voorgesteld), maar recent onderzoek leidde ertoe de laatste met een trinket snake uit India onder te brengen in een apart, nieuw genus, Rhadinophis. (1)

Red-tailed Rat Snake (Gonyosoma oxycephalum)

Deze slang wordt ook  wel Red-tailed Racer genoemd.

Thaise naam: ngu khieo kap makงูเขียวกาบหมาก

Deze grote smaragdgroene slang kan een lengte van 240 cm bereiken. De buik is bleekgroen met een geelachtige schijn. De staart is in zijn geheel, van de anus tot de punt en zowel de boven- als onderkant, lichtbruin of roodbruin. (De staarten van groene groefkopadders zijn doorgaans onvolledig bruin of roodachtig.) De Thaise naam ngu khieo kap mak heeft betrekking op de gelijkenis van de staart met het schutblad dat het bloembeginsel van de arecapalm omhult (ngu khieo = groene slang; mak = areca). De kop is enigszins langwerpig en over de zijkant ervan loopt een donkere streep, die dwars door het oog gaat. De ogen zijn groen met een ronde, zwarte pupil. De rugschubben zijn glad en vele hebben donkere randjes. De huid tussen de schubben is bleekgeel. Tussen sommige schubben is de lichte huid breder en tesamen kunnen die plekken een patroon van vage banden vormen dat duidelijker wordt wanneer de slang zich dik maakt.

De tong is metaalachtig blauw en wordt vaak heel traag uit de bek gestoken.

Deze forse slang is voornamelijk overdag actief. Het is een echte boomslang en een uitstekende klimmer, maar hij beweegt zich nogal langzaam. Hij is ook regelmatig op de grond te vinden.

R. C. Sharma noemt het dier in zijn handboek over slangen in India — waar de red-tailed rat snake alleen op de Andamanen en Nicobaren voorkomt — een ‘buitengewoon actieve en hoogst vechtlustige soort’. (2)

Een geagiteerd exemplaar dat zich groot heeft gemaakt door zich op te blazen. De metaalblauwe tong is uit de bek gestoken. Merk op dat vele schubben zwarte randjes hebben en dat de stukjes roomkleurige huid zichtbaar tussen de schubben en vaag patroon van banden vormt. Mae Takhrai nationaal park, Chiang Mai.

Een geagiteerd exemplaar dat zich groot maakt door zich op te blazen. Mae Takhrai nationaal park, Chiang Mai.

Ook in andere werken wordt vaak vermeld dat hij snel bijt als hij gestoord wordt.

Ik heb tot nu toe niet ervaren dat dit dier  zich bijzonder agressief gedraagt. Een fors exemplaar dat een weg overstak wist ik zelfs aan zijn staart te trekken zonder dat hij tegen me uitviel en hij liet zich gemakkelijk in een zak manoeuvreren.

Maar andere dieren die gestoord worden zetten hun nek en het voorste deel van hun lichaam uit dat daarbij zijdelings wordt afgeplat.  Ze lijken dan een stuk groter en zien er imposant uit.

Deze laterale compressie is het duidelijkst aan de onderkant van de flanken waar de ribben ophouden en in de nek waar zich tracheale luchtzakken (diverticula) bevinden. Vanuit openingen in de luchtpijp kan lucht deze zwak doorbloede structuren binnenstromen wat uitzetting  van het lichaam tot gevolg heeft. (3)

Een defensieve houding van de red-tailed rat snake met imposante vergroting van de nek. Mae Takhrai nationaal park, Chiang Mai.

Defensieve houding met nekvergroting. Mae Takhrai nationaal park, Chiang Mai.

Een tamelijk jong individu laat zij metaalblauwe tong zien. Chae Son nationaal park, Lampang.

Een tamelijk jong individu laat zijn metaalblauwe tong zien. Chae Son nationaal park, Lampang.

Wanneer deze slang belaagd of ruw  behandeld wordt, kan hij een karakteristieke olieachtige geur afscheiden.

Hij voedt zich overwegend met warmbloedig prooi, zoals ratten, eekhoorns en vogels, die hij soms doodt door ze te wurgen. In het Khao Yai nationaal park (Centraal-Thailand en de noordoostelijke regio), waar de slang algemeen is, hebben de Belgische biologen Jeremy en Patricia Raemaekers tijdens hun onderzoek naar de vocale communicatie bij gibbons een keer een ‘grote grijze slang met een rode staart’ op babyratten zien jagen. Het beschreven gedrag en de bijgevoegde illustratie laten duidelijk zien dat het een red-tailed rat snake betreft ook al moet het dier waarschijnlijk groen in plaats van grijs geweest zijn. Hier volgt de beschrijving van het jachtgedrag van deze slang een dag later toen hij zijn aandacht richtte op het nest van een barbet in een gat in de top van een dode boom:

Een jong exemplaar van de red-tailed rat snake. Chae Son nationaal park, Lampang. Merk op dat de gehele staart egaal lichtbruin is.

Een jong exemplaar van de Red-tailed Rat Snake. Chae Son nationaal park, Lampang. Merk op dat de gehele staart egaal lichtbruin is.

‘Die middag maakten de vogels een enorme drukte en we zagen de slang aan de voet van het deel van de stam waar de schors vanaf was.  Hij probeerde al het mogelijke om grip te krijgen op het gladde hout, maar elke keer slipte hij weer terug en viel uiteindelijk op de grond. Een uur later was er opnieuw consternatie onder de vogels en deze keer bespeurden we de slang op het uiteinde van een tak van een  aangrenzende boom waar hij zijn best deed om de afstand te overbruggen naar de dode boom door hangend aan zijn staart heen en weer te slingeren. Maar dat mislukte. De daarop volgende uren probeerde hij het steeds weer opnieuw vanaf verschillende andere plaatsen, maar elke keer was de afstand net te groot: de ligging van het nest was perfect. Wat ons opviel was dat de slang klaarblijkelijk zorgvuldig redeneerde bij het kiezen van een toenaderingsroute.’ (4)

De wijfjes van de red-tailed rat snake leggen circa tien eieren. De  jongen die uit het ei komen zijn 40 cm lang en vaalbruin, maar worden snel groen wanneer ze ouder worden.

Deze rat snake lijkt op de Green Trinket Snake (Rhadinophis prasinus), maar de laatste is aanzienlijk kleiner, mist de duidelijke donkere streep over de zijkant van de kop en van diens staart is alleen de top bruinachtig. Bovendien is de tong van deze trinket snake donkergrijs en niet metaalachtig blauw.

Een bosachtige habitat waar deze soort zich graag ophoudt. Wang Nua, Lampang.

Een bosachtige habitat waar deze soort zich graag ophoudt. Wang Nua, Lampang.

In Noord-Thailand komt de Red-tailed Rat Snake vooral voor in bos laag in de bergen en op de heuvels. Ik heb hem waargenomen in Chiang Mai, Lampang, Phayao, Nan, Uttaradit, Phitsanulok en Tak, maar hij komt waarschijnlijk ook in de meeste andere provincies van het noorden voor. Deze soort is ook algemeen in bossen in Centraal- en Zuid-Thailand.

Zijn verspreidingsgebied strekt zich uit over het grootste deel van Zuidoost-Azië, van Myanmar in het westen tot de Filipijnen in het oosten.

Voetnoten:

1. Utiger, Urs, Beat Schätti and Notker Helfenberger, 2005. The oriental Colubrine genus Coelognathus Fitzinger, 1843, and classification of Old and New World ratsnakes (Reptilia, Squamata, Colubridae, Colubrinae). Russian Journal of Herpetology, 12 (1): 39-60.

2. Sharma, R. C., 2003. Handbook Indian Snakes. Zoological Survey of India, Kolkata: 68.

3. Lillywhite, Harvey B., and Tamir M. Ellis, 1998. Structure and function of tracheal air sacs in the Asian snake Gonyosoma oxycephalum. Hamadryad, 23 (2): 121-126.

4. Raemaekers, Jeremy, and Patricia Raemaekers, 1990. The singing ape. A journey to the jungles of Thailand. The Siam Society, Bangkok: 56.