Enhydris plumbea, de venijnige Yellow-bellied Water Snake

Een yellow-bellied water snake uit een poel met stilstaand water in het district Ban Dan Lan Hoi van Sukhothai.

Een Yellow-bellied Water Snake uit een poel met stilstaand water in het district Ban Dan Lan Hoi van Sukhothai.

De waterslangen van de familie der Homalopsidae zijn kleine tot middelgrote slangen die zelden langer dan een meter worden. Ze zijn op verschillende manieren goed aan het water aangepast. Ze hebben bijvoorbeeld kleine naar boven gerichte ogen. De neusgaten zijn sikkelvormig en liggen bovenop de kop en zijn voorzien van kleppen waarmee ze bij het duiken kunnen worden afgesloten. Als de neusgaten boven de waterspiegel zijn en ze erdoor ademhalen wordt het uiteinde van het strottehoofd als een plug gebruikt om te voorkomen dat er water via de mond het ademhalingskanaal binnenstroomt.

Deze slangen hebben alle vergrote tanden achterin de bovenkaak en produceren een zwak gif. Ze worden als ongevaarlijk voor de mens beschouwd.

Ze zijn levendbarend. Na de bevruchting ontwikkelen de eieren zich volledig binnen het lichaam van het wijfje, waarna de jonge dieren geworpen worden. Ze leven overwegend  van vis en kikkers; van één soort is bekend dat het ook krabben eet. Een tiental soorten komt in Thailand voor waarvan een aantal uitsluitend in het brakke water aan de kust. Vijf soorten zijn bekend uit Noord-Thailand.

Yellow-bellied Water Snake (Enhydris plumbea)

Deze slang wordt ook wel de Plumbeous Water Snake genoemd.

Thaise naam: ngu plingงูปลิง

Deze kleine waterslang met een dik, rond lichaam en een korte staart wordt niet groter dan 50 cm. Hij komt vooral veel voor in stilstaand water zoals sloten, kanalen, moeras, ondergelopen rijstvelden en de poelen waarin waterbuffels een groot deel van de dag doorbrengen — vaak is dat in de nabijheid van bewoning door mensen. Soms vind je de slang ook in beekjes of kleine plassen in de bergen, tot op een hoogte van 1000 m. De rug is bronsgroen of loodgrijs en contrasteert  scherp met de eigele of vuilwitte buik en de drie buitenste rijen dorsale schubben.

Een yellow-bellied water snake kruipt uit het water van een rijstveld. Nong Lan Hin district, Loei.

Een yellow-bellied water snake kruipt uit het water van een rijstveld. Nong Lan Hin district, Loei.

De Thaise naam ngu pling betekent (‘bloedzuigerslang’) heeft betrekking op het uiterlijk van de slang, want zowel de lichaamsvorm als de kleur lijken op die van sommige bloedzuigers. De kop is goed te onderscheiden van de nek.

Van de vijf soorten waterslangen uit de familie der Homalopsidae die in Noord-Thailand voorkomen is deze soort het meest geneigd op het land te pionieren. Dat doet hij vooral doet na zonsondergang en als het regent is hij soms zelfs tamelijk ver van water te vinden.

Meestal leidt hij een tamelijk verborgen bestaan en is overwegend ‘s nachts actief — je zult hem daarom niet vaak waarnemen. Gewoonlijk zit hij verborgen tussen de knoedels wortels van waterplanten of in de modder vlak onder het wateroppervlakte. Daar is hij  vrijwel onzichtbaar en ligt te wachten tot er prooi, met name kikkers, in de buurt komt. Als hij een prooidier heeft gegrepen wordt deze naar beneden in de wortelkluwen gesleurd en daar verorberd. Die wortelkluwen is kennelijk een veilige plek  waar deze slangen niet door predators belaagd worden (1).

Een poel vol waterplanten waarin de yellow-bellied water snake zich graag ophoudt.

Een poel vol waterplanten waarin de Yellow-bellied Water Snake zich graag ophoudt.

Behalve op kikkers en padden jaagt deze slang op aal en andere vissen. Zelf valt deze slang vaak ten prooi aan de banded krait (Bungarus fasciolatus). Bij het ontleden van deze grote gifslangen kwam ik ze regelmatig tegen in het maagdarmkanaal.

In tegenstelling tot de andere ‘echte’ waterslangen in het noorden is deze soort niet beperkt tot het Lage Noorden, maar is ook algemeen in het Hoge Noorden. Buiten Thailand komt het dier voor in een groot deel van tropisch Azië: het areaal strekt zich uit van India tot Borneo and Sulawesi. (2)

Een yellow-bellied water snake ligt in een poel boven de modder en waterplanten.

Een Yellow-bellied Water Snake ligt in een poel boven de modder en waterplanten.

In de maanden mei en juni bevallen de wijfjes van zo’n 6 tot 10 jongen en in die tijd zie je op de wegen vaak roadkills liggen met een verzameling geaborteerde  jonge dieren formaat tandenstoker eromheen. Volgens de Maleisische herpetoloog Sukumaran is de yellow-bellied water snake ‘beslist een van de slechtst geluimde dieren’ die je maar kunt tegenkomen. (3) Cox bevestigt het akelige gedrag van het dier: ‘Het valt krachtig aan en springt daarbij vaak een stuk naar voren.’ (4) Zoals ook voor vele andere soorten geldt zijn de individuele verschillen in agressief gedrag aanzienlijk: ik heb een yellow-bellied water snake gehouden die niet kwaad te krijgen was. De beet van deze soort wordt als ongevaarlijk beschouwd voor de mens .

© Sjon Hauser: tekst, foto’s en kaart

Kaart met vindplaatsen van Enhydris enhyris in Noord-Thailand.

Vindplaatsen van Enhydris plumbea in Noord-Thailand.

Voetnoten:

(1) Voris, Harold K., and Daryl R. Karns, 1996. Habitat utilization, movements, and activity patterns of Enhydris plumbea (Serpentes: Homalopsinae) in a rice paddy wetland in Borneo. Herpetological Natural History, 4 (2): 111-126.

(2) Lang, Ruud de, and Gernot Vogel, 2005. The snakes of Sulawesi. A field guide to the land snakes of Sulawesi with identification keys. Edition Chimaira, Frankfurt am Main, 2005: 166.

(3) Sukumaran, http//:www.wildasia.net/resource library

(4) Cox, Merel, J., 1991. The snakes of Thailand and their husbandry. Krieger, Malabar, Florida: 191