Dinosauriërs in Kalasin—het knekelveld van Sahatsakhan

bord met dino in KalasinSoms breekt in Thailand de nationale gekte los. Toen een Thaise schoonheid tot Miss Universe werd gekroond, was men maandenlang in een overwinningsroes. Ook een bokser die olympisch goud in de wacht sleepte bracht het volk in beroering.
(Daarna was hij enkele avonden per week op de tv te zien, als held in een immens populaire soap die zich in de achttiende eeuw afspeelde. Aflevering na aflevering hakte hij met trappen en vuistslagen de Birmese bezetters de pan in — een schrale troost voor de historische nederlaag die nog steeds als een trauma wordt ervaren.)

Ook hebben belangrijke archeologische ontdekkingen in de Isan, het noordoosten van het land, tot de nodige nationalistische uitspattingen geleid. Veel te voorbarig verkondigde men dat Thailand de bakermat van de rijstbouw en bronscultuur was. In één klap werd zowel het oude China als Mesopotamië verslagen. Op grond van de skeletten, die iets groter waren dan die van de huidige Thais, werd zelfs geopperd dat Thais van reuzen afstammen. Het feit dat de Thais pas duizend jaar geleden het huidige Thailand waren binnentrokken en ze dus niets met de oude Ban Chiang-cultuur te maken hebben, deed er in alle opwinding niet toe.

Vreemd genoeg hebben de vondsten van dinosauriërs niet tot zulke extase geleid — ondanks haar groot belang en de populariteit van Jurassic Park. Dankzij de Thaise sauriërs is het inzicht in het verloop van de continentale drift gegroeid. En de in 1995 gevonden Siamotyrannus isanensis geldt als de oudste verwant van Tyrannosuarus rex. Het gruwelijkste monster aller tijden is dus mogelijk op Thaise bodem geëvolueerd, maar men blijft er tot nu toe rustig onder. Wat er van dit paleontologische geweld voor toeristen te zien is, beperkt zich tot een aantal kleine musea in verre uithoeken van de Isan.

Beelden van sauriërs in Kalasin

Beelden van dinosauriërs aan de weg van Kalasin naar Sahat Sakhan.

De knekelhof van Phu Kum Khao is mogelijk de belangrijkste attractie van de provincie Kalasin, maar het transport van de provinciehoofdstad naar de plek is niet bepaald op massatoerisme berekend. Bij de markt duurt het een eeuwigheid voordat de omgebouwde pick-up met volk en marktwaar is volgepropt. Zo’n twintig passagiers, meest vrouwen, zitten ineengedoken op de lage bankjes onder de opbouw van de laadbak. De imperiaal is torenhoog beladen met groente, fruit, balen tabak en zakken met slakken en gedroogde garnalen. De resterende tien passagiers hangen eraan, de voeten steunend op de laadklep of een stang die daarvoor aan beide kanten van de opbouw is aangebracht.

Met een kruissnelheid van net vijftig kilometer tuffen we richting Sahatsakhan, langs braakliggende rijstvelden, afgewisseld met aanplant van eucalyptus en casuarina, en cassave-akkers—het schrale landschap kenmerkend voor de streek. Maar de plantages van rubber- en cashewbomen die opdoemen zijn juist kenmerkender voor het zuiden. Nog ongewoner is een bord dat lijkt te waarschuwen voor overstekende dinosauriërs, en even later wordt langs de weg een brontosaurus door een bloeddorstige roofsauriër aangevallen. De beelden staan temidden van een woestenij ontwikkeld tot park annex picknickplaats.Vijf kilometer verder laat ik me als een teek van de wagen vallen en loop naar de voet van een heuvel.

fossielen

Opgravingen van dinosauriërs bij Phu Kum Khao.

De knekelhof ligt naast een tempel. Onder een afdak van golfplaten steken de botten van zes exemplaren van Phuwiangosaurus sirindhornae uit het zandsteen, achttien meter lange ‘brontosaurussen’, die eerder zijn gevonden bij Phu Wiang in de Isan. De soortnaam brengt hulde aan Thailands meest geliefde prinses, Sirindhorn. Het hek rond het massagraf is geen overbodige luxe, want elders zijn al heel wat fossielen ontvreemd om er magische Boeddha-amuletten van te maken. Zo’n amulet van één bij twee centimeter is al gauw vijftig euro waard. Een man zou er zijn terminaal zieke moeder mee hebben genezen.

Thais zijn gefascineerd door alles wat oud en dood is. Vaak wordt dit vereerd door er muntjes op te gooien, zoals bij kolossale voetafdrukken van Boeddha. Tussen de beenderen staan dan ook bedelnappen van boeddhistische monniken, die met de helften van in de lengte doorgezaagde PVC-pijpen zijn verbonden met het hek. De bezoekers kunnen hun muntje op het glijbaantje loslaten en hoeven niet, zoals bij een kermisattractie, op de bedelnappen te mikken. Zo’n quasi-religieuze handeling geeft voldoening na het bevredigen van de wetenschappelijke nieuwsgierigheid.

Daarna zet iedereen iedereen op de foto met de knekelhof op de achtergrond. Omdat ik als blanke minstens zo interessant ben als de 130 miljoen jaar oude botten, nodigen veertienjarge meisjes me uit tussen hen in te staan als ze foto’s maken.

Phu Kum Khao

Phu Kum Khao.

In een tempelgebouw staan nog enkele vitrines met pijpbeenderen en wervels, bedolven onder stof en spinrag. Een stuk zandsteen met een enorm dijbeen is voor het altaar met boeddhabeeld geofferd. Aan de wand vertellen tekeningen met Thais bijschrift meer over de opgravingen. Op foto’s leiden ‘dr Eric’ (paleotoloog Eric Buffetaut van de universiteit van Parijs) en de Thaise geoloog Varavudh Suteethorn prinses Sirindhorn rond bij een knekelhof. De prinses maakt, ijverig als altijd, aantekeningen in een notitieboekje. De Fransman is voor de gelegenheid in een colbert gestoken, maar blijft met zijn zwarte baard en adelaarsneus op een demon lijken. Varavudh draagt een ambtenarenuniform met insignes. Op zoek naar uranium stuitte hij in 1976 op de eerste Thaise dinosaurus. Nu, na dertig jaar graafwerk, behoort de Isan tot de belangrijkste vindplaatsen op aarde, waar minstens vier  nieuwe soorten dinosauriërs  zijn blootgelegd.

Miljoenen jaren was de Isan een binnenzee waarin rivieren zand deponeerden, dat tot een kilometer dikke laag zandsteen werd samengeperst. (De Khmers gebruikten dit later voor de bouw van hun indrukwekkende monumenten waarmee ook de Isan is bezaaid.) Aan de kust werden zieltogende sauriërs vaak mooi geconserveerd.

De rest van Thailand heeft een heel andere geschiedenis. In feite bestaat Thailand, zoals Buffetaut in een artikel in Scientific American betoogt, uit twee verschillende brokstukken van het supercontinent Gondwanaland, die zich na elkaar in Zuid-Azië boorden. Het doet me denken aan Thailands culturele bouwstenen die al net zo verscheiden van oorsprong zijn. Tijdens vlagen van opgeklopt Thais nationalisme lijkt die fascinerende pluriformiteit dwangmatig ontkend of verhuld te worden.

©SJON HAUSER: TEKST EN FOTO’S

Een iets andere versie van dit verhaal was gepubliceerd in de Volkskrant van 1 februari 1997.